تبلیغات
میراث زمان - مطالب باغ ایرانی
تاریخ : دوشنبه 1394/04/1 | 09:05 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

ویژگی های اقلیمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جامعه ایران در طول تاریخ پرفراز و نشیب آن، روش های مختلفی را برای استفاده از طبیعت در محیط زندگی به وجود آورده است. نیاز به باغسازی در دوره های زمانی مختلف، در مناطق گوناگون و برای افراد با موقعیتهای اقتصادی و سیاسی متفاوت، منجر به ایجاد گونه های مختلفی از باغ ایرانی شده است. گونه شناسی باغ ایرانی كمك خواهد نمود كه باغها و فضاهای سبز امروزی از یكنواختی كسلكننده درآمده و به فضایی باشور و نشاط بدل شوند (تقوایی و شاهوردیان، 1382). اگر باغ، به معنای ساناندهی فضای زیست به منظور استفاده بیش تر از طبیعت در خدمت انسان تعریف شود، بر حسب سنت های جامعه ایرانی دو دسته كلی از طراحی باغ ایرانی را می توان شناسایی كرد: گونه شناسی كاربردی و گونه شناسی فضای باغ.
تقسیم بندی گونه ای باغ صرفاً برای شناخت دقیق تر باغ ایرانی انجام می گیرد و لزوماً به این معنی نیست كه هر باغ در یكی از گونه های تعریف شده شكل گرفته و با سایر گونه ها كاملاًَ متفاوت است، بلكه هر باغ می تواند تركیبی از گونه های مختلف را شامل باشد.
الف- گونه شناسی كاربردی
باغ و باغچه در حیاط
در بسیاری از نواحی ایران كه دارای اقلیم گرم و خشك است، بافت های مسكونی برای ایجاد سایه از تراكم بالایی برخوردارند، به گونه ای كه درون گرایی به صورت یك اصل مهم در ساختار فضایی این نواحی درآمده است. نمونه این گونه بناها را می توان در بافت های تاریخی شهرهای یزد و كرمان مشاهده كرد. از دیگر سو حیاط در مركز این خانه ها قرار گرفته است. تا آن جا كه كاوش های باستان شناختی از
خانه های ایرانی گواهی می دهد، نمونه هایی از تركیب فضاهای مسكونی در اطراف یك حیاط مركزی مربوط به دوره اشكانیان كشف شده است. در این دوره، ایوان نیز برای ایجاد ارتباط میان فضای بسته و باز و همچنین استفاده از آن برای گذران اوقات فراغت در منزل در كنار فضای طبیعی به وجود آمد)حیدرنتاج،1389).
باغ حیاط را می توان گونه ای از باغ ایرانی به شمار آورد كه در شرایط زمین و امكانات مادی محدود، فضای مصنوع قابل قبول در مقیاس انسانی، لزوم رسیدگی بهتر و دقیق تر به باغ و فراهم آورد ن امكانات بیش تر در بافت های شهری برای سكونت دائمی احداث می شود.
‐ خانه باغ
الگوی طراحی این گونه باغ ها شبیه منازل مسكونی به صورت حیاط مركزی است، لیكن اندازه و آرایش اطراف این حیاط، آن ها را در یك گروه جداگانه قرار می دهد به نحوی كه می توان آن ها را خانه باغ نامید.  مشهورترین نمونه این خانه باغ ها، خانه قوام در شیراز است كه در دو سمت حیاط آن دو استخر با كاشی های آبی رنگ ساخته شده است.
بسیاری از اعیان و رجال، عمارت مسكونی خود را در درون یك باغ می ساختند تا به این ترتیب شرایط مساعدی برای سكونت خود فراهم آورده باشند. وسعت و موقعیت این گونه باغ ها كه غالباً در پیرامون یا بیرون از بافت شهری قرار داشتند، از یك سو با ثروت و قدرت صاحب آن متناسب بود و از سوی دیگر تابع خصوصیات و امكانات محیطی هر شهر بود( FAO,2004).

باغ های سكونتگاهی را از لحاظ خصوصیات فضای مسكونی به دو گروه طبقه بندی می كنند.  گروه اول باغ هایی بودند كه فضای سكونتگاهی آن ها سطح اندكی از باغ را اشغال می كرد یا عمارت مسكونی در درون یك باغ قرار داشت. نوع دوم باغ هایی بودند كه در پشت یا كنار واحد مسكونی قرار داشتند  در طراحی فضاهای مسكونی عموماً قسمت خانه، به نحوی ساخته می شد كه از یك سو منظری به باغ نیز داشته باشد(سلطان زاده،1378، ص44).

منبع:
- تقوایی، مسعود و شاهوردیان، مرضیه. 1382 . مقدمه ای بر مبانی طراحی فضای سبز شهری،32-36:15موج سبز، سال چهارم.
- حیدرنتاج، وحید، 1389باغ ایرانی، دفتر پژوهش های فرهنگی، ص .114
- سلطان زاده، حسین، 1378 تداوم طراحی باغ ایرانی در تاج محل، تهران : دفتر پژوهش های فرهنگی كشور، ص. 44
- FAO. 2004. Urban and peri-urban forestry and greening in West and Central Asia, Access to
Natural Resources Sub-Program, LSP Working Paper 36.




طبقه بندی: باغ ایرانی، اقلیم و معماری، شهر و شهرسازی،

تاریخ : سه شنبه 1393/06/4 | 08:33 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

صورت فارسی میانه کلمه همان باغ و صورت فارسی باستان آن باگَ بوده است. به معنی بخش یا تقسیم یا قطعه زمین زیر کشت.
باغ، واژه‌ای فارسی است که در پهلوی و سغدی نیز به همین شکل به کار برده می‌شده. دیگر واژه به‌کار رفته در زبان‌های ایرانی برای باغ واژهٔ "پردیس" است که این خود واژه‌ای است برگرفته از پارسی باستان (پارادئزا) به معنی باغ و بوستان. پارادئزا در اوستا نیز دو بار به کار رفته است. این واژه در پهلوی پالیز شده و در فارسی دری هم به کار رفته است، هرچند که امروز پالیز را کشتزار خیار و هندوانه و گاه سبزی کاری گویند. در دوران هخامنشیان و بعد از آن سرتاسر ایران پر بود از باغ‌های بزرگ و باشکوه، به گونه‌ای که گزنفون نیز چندین بار از آنها یاد می کند. این باغ‌ها که در روزگار خود بی نظیر بود در دیگر تمدن‌های بزرگ سابقه این‌چنانی نداشت و مردم بسیاری نقاط جهان را جالب نظر آمد. لذا به اقتباس از ایرانیان باغ‌هایی در بسیاری نقاط جهان ساخته شد و همان واژه فارسی برای نامگذاری آنها به کار برده شد. این واژه در زبان یونانی به‌صورت  Paradeisosبه معنی باغ، و زبان‌های فرانسه و انگلیسی به ترتیب Paradis و  Paradiseبه معنای بهشت به کار می‌رود.

منبع:1. فرهنگ معین  2. واژه شناسی باغ ایرانی




طبقه بندی: باغ ایرانی،

تاریخ : دوشنبه 1392/11/7 | 11:27 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

 طراحی باغ ایرانی را می توان در اصول زیر خلاصه نمود:
الف) سلسله مراتب
بر اساس این اصل فضاها و عناصر مختلف بر اساس اهمیت، ارزش کارکردی و بسیاری از عوامل دیگر در کنار هم قرار می گیرند. در طراحی اغلب باغ های ایرانی این اصل به خوبی دیده می شود. سلسه مراتب در باغ ها از سردر ورودی یا گاهی میدان و آب نمایی در بیرون باغ (جلوخان) شروع و با گذشتن از هشتی و محور اصلی به کوشک باغ می رسد. این اصل را در ارتفاع، رنگ و اندازه عناصر باغ هم می توان جستجو کرد.
ب)تقارن
تقارن یکی از اصول طراحی به شمار می رود که در دوران باستان در بسیاری از بناهای عمومی و مذهبی به کار رفته است. اصل تقارن را می توان کامل ترین شکل تعادل به شمار آورد که علاوه بر جنبه های زیبا شناسی از لحاظ ایستایی نیز همواره مورد توجه بوده است. در باغ های ایرانی به وفور از این اصل استفاده شده است. کوشک های ساخته شده متقارن بوده و بر روی محور یا مرکز تقارن واقع اند. اوج قرینه سازی را می توان در محورهای اصلی دید. در محور اصلی حتی درختان، درختچه ها و گل ها نیز قرینه کاشته شده اند. باغ های مستطیلی بسته به مکان قرار گیری کوشک، یک یا دو محور تقارن و پلان های مربع اغلب چهار محور تقارن دارند.
ج) مرکزیت
یکی از امور مهم در ترکیب و سازمان دهی عناصر در بسیاری از فضاهای معماری مرکزیت است و غالبا برای تاکید به مهم ترین قسمت مجموعه مورد استفاده قرارمی گیرد. اصل مرکزیت بیشتر در کوشک ها دیده می‌شود. خصوصا کوشک هایی با طرح هشت بهشت. این اصل در پلان مربع با وجود کوشک در محل تقاطع محور ها، در اوج خود می باشد.
د) ریتم
به معنی تکرار موزون ساده یا پیچیده یک عنصر یا پدیده در یک اثر هنری است. منظور از تکرار موزون پیچیده، تکرار چند عنصر یا مجموعه به نحوی است که درک روابط و قانونمندی های حاکم بر آنها به مشاهده دقیق و عمیق نیاز دارد.
این اصل در مواردی جوابگوی نیاز عملکردی می باشد همچون حجره های یک مدرسه یا کاروانسرا، وگاهی بر آورده کننده نیاز زیبایی شناختی است از لحاظ بصری منظری ظریف و خوشایند پدید آورد. در باغ ایرانی این اصل را می توان در دیواره های حاشیه باغ، دیواره های صفحه بندی حاصل از زمین های شیب دار و حتی در کف سازی ها مشاهده می شود.
ه) استقلال و تشخیص فضاها
در معماری ایرانی همه فضاها دارای استقلال و متشخص اند و هیچ فضایی منفی یا مانده از فضای دیگر نیست.این ویژگی که به نظر می رسد گاهی با واقعیت های کارکردی در تعارض باشد از اصول مراعات شده در نمونه‌های ارزشمند معماری ایران است. درباغ ایرانی نیز همه فضاها اعم از ساخته و ساخته نشده، از خود هویتی به نمایش می گذارند.به طوری که حتی فاصله میان دو فضای مستقل، خود عرصه ای کامل به شمار می‌آیدکه واجد تعریف، هویت و عملکرد مستقل می باشد.
و)تنوع در وحدت، وحدت در تنوع
باغ ایرانی در عین وحدت در خطوط کلی، هندسه و مصالح اجرایی، دارای تنوع فضایی بی نظیری است.تنوع فضایی باغ با تعریف فضاهای مستقل از هم از طریق محدودسازی، تنظیم فاصله دید، بهره گیری از اشکال کامل هندسی، طرح کاشت، ترکیب بندی های متفاوت از گونه های گیاهی، کارکردهای فضایی آب، بهره گیری از مصالح و امثال آن نمود پیدا میکند. محورهای اصلی، محورهای فرعی، کرت‌ها، انواع حوض ها و فضاهای ساخته شده با نوع بسیار زیادی که ارائه می دهند نشان از یک نظم و وحدت سازی در کلیت باغ می دهند.
ز)طبیعت گرایی و بهره گیری از منظر
فرهنگ ایرانی انسان را جدا از طبیعت نمی بیند بلکه او را همراه باسایر عناصر طبیعت و جزء لاینفک آن و دل سپردن به طبیعت و استفاده از مناظر طبیعی را علاوه بر اینکه پی بردن به آیات و نشانه های خدا می بیند، موجب حظ بصر و نشاط روان آدمی می داند. از این رو معماری و هنر ایران به شدت طبیعت گراست. این اصل در باغ ایرانی سبب بوجود آمدن فضاهای نیمه باز مانند ایوان و کوشک شده است که حد فاصل و پیوند دهنده فضای طبیعت (حیاط یا منظره باغ) و بخش ساخته شده می باشد. وجود فضای دنج و خلوت و پناه بردن به گوشه طبیعت در باغ ایرانی یک قاعده است، در نتیجه باغ ایرانی فضایی عارفانه و شاعرانه برای تامل به شمار می رود. وجود چشم اندازهای عمیق و باز در محورها و مسیرهای اصلی باغ، عدم وجود موانع بصری و هدف دار بودن این مسیرها (رسیدن به فضای ساخته شده یا یک نشانه بصری) بر طبیعت گرایی بیشتر صحه میگذارد.
در نهایت ویژگی های مشترک باغ های ایرانی را می توان این گونه بر شمرد:
- تقسیم باغ غالبا به چهار بخش
- استفاده از خطوط راست در طراحی
- وجود یک کوشک یا بنا در مرکز یا بلندترین قسمت باغ
- استفاده از یک جوی اصلی
- استفاده از استخرهای وسیع به عنوان آینه و زیبایی چشم انداز مقابل کوشک
- رابطه نزدیک با طبیعت
- کاشت درخت میوه در قسمت بزرگی از باغ
- فقدان فضای سبز بیهوده و ...

- منبع: 
حیدرنتاج، وحید(۱۳۸۰) پایان نامه کارشناسی ارشد معماری، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران.
سلطان زاده حسین (۱۳۷۸) تداوم طراحی باغ ایرانی در تاج محل،‌ دفتر پژوهش های فرهنگی،‌تهران.
 




طبقه بندی: باغ ایرانی،

تاریخ : یکشنبه 1392/08/5 | 04:59 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

موقعیت جغرافیایی
باغ شاهزاده ماهان دارای مختصات جغرافیایی30 درجه و 4 دقیقه عرض‌شمالی‌و57 درجه و 17 دقیقه طول شرقی می‌باشد.
ارتفاع این منطقه از سطح دریای آزاد 1850 متر است. با توجه به این كه باغ شاهزاده در دامنة كوه جوپار قرار گرفته است ، از ارتفاع2000 متر از سطح دریای آزاد برخوردار است. باغ شاهزاده در فاصلة 35 كیلومتری جنوب شرقی شهر كرمان و در فاصلة 6 كیلومتری شهر ماهان در مسیر جادة كرمان – بم در نزدیكی ارتفاعات جوپار بنا گردیده است.
واقع شدن منطقه در مسیر عبوری كرمان به بم  و در مسیر جاده كهن   ابریشم از عواملی است كه این محل را برای احداث یك باغ اشرافی مناسب می‌ساخته است.

• اقلیم
اختلاف فاحش درجه حرارت شب و روز از جمله مشخصات اقلیمی محدوده است. حداقل درجه حرارت در ایستگاه هواشناسی 33/13 درجه و حداكثر آن 16.25 درجه می باشد. متوسط بارندگی سالیانه 77/184 میلی متر، متوسط تبخیر سالیانه 47/17 میلی متر، متوسط رطوبت هوا 31 درصد و متوسط سالانه تابش آفتاب (متوسط تعداد ساعات آفتابی به كل ساعات تئوریك) 64/0 می باشد.
مشخصات سه باد اصلی به این قرار می باشند: باد شمالی كه در اصطلاح محلی باد پایین نامیده می شود، باد جنوبی معروف به باد بالا و باد شمال شرقی كه به باد شهداد شهرت دارد.

• دشت ماهان
در دشت دامنه شمالی كوه بلند جوپار و دامنه غربی كوه پلوار متشكل از آهك های كرتاسه قرار گرفته است. این رسوبات كرتاسه از نظر وسعت و از نظر منابع آب مهم می باشند و رسوبات فوق توسط رسوبات ضخیم دیگر پوشیده می شوند كه فاسیس آن از جنوب شرق به شمال غرب تغییر می نماید و جنس آن عمدتاً از فلیش بوده كه از لایه های آهك – مارن – ماسه سنگ – سیلیت استون و شیل تشكیل شده است. در كوه جوپار این آهك های كرتاسه توسط كنگلومرای پلیوسن و دركوه پلوا ر توسط سازندهایی از ماسه سنگ و شیل و گچ متعلق به ژوراسیك پوشیده شده است.البنه باید توجه داشته باشیم كه حركت رسوبات بادی در شمال ماهان زمین های زراعتی را تهدید می‌كند و خطراتی را به همراه می‌آورد. در نتیجه باید به روش‌هایی این رسوبات بادی تثبیت شود.
كیفیت آب در این دشت مطلوب می‌باشد و شرایط خاكی خوبی نیز دارد .باید توجه داشت كه موقعیت بررسی منابع آب دشت كرمان همراه دشت ماهان بنام دشت كرمان – ماهان توصیف می‌شود و شرایط تقریباً مشابهی دارند.

• شرایط محیطی
باغ در بستر كویر درمیان ارتفاعات جوپار و بلوار شكل گرفته است.
كوه‌های پر برف جوپار منظر زیبایی در محور اصلی باغ ارایه می‌دهند كه ویژگی خاص این منطقه می‌باشد.
قرارگیری باغ بر كوهپایه‌های جوپار، علاوه بر ارایه منظر خاص، امكان آبیاری باغ را از قنات تیگران كه از این ارتفاعات تغذیه می‌شود فراهم می‌آورد. انتخاب محل باغ شاهزاده علاوه بر موقعیت های طبیعی مساعدی كه در بر دارد می‌تواند توجهی به باغ ومقبره های تاریخی دورة صفویه واقع در 500 متری ادامه چهار باغ داشته باشد. یكی از دلایل توجیه كننده موقعیت مساعد ماهان، توجه به این نكته می‌باشد كه باغ های متعددی در ماهان وجود داشته‌اند، همان طور كه وزیری مولف جغرافیای كرمان در رابطه با ماهان چنین می‌نویسد:
“ ماهان در شرق مایل به جنوب این بلد به فاصلة هفت فرسخی واقع است، در خوشی آب و هوای معروف است، گویا پانصد باغ متجاوز در آنجا باشد،انگور و هلویش ممتاز است، سایرفواكه نیز نیكو به عمل آید.”  محور اصلی باغ 30 درجه با محور شمال – جنوب اختلاف دارد و موقعیت مناسبی را از بابت ایجاد سایه ارایه می‌دهد. بر روی این محور اصلی و در امتداد چهار باغ، سردرخانه برای ورود به باغ شكل می‌گیرد.

- منبع: مهندسین مشاور ابردشت-بهار 1382




طبقه بندی: شناخت اماكن تاریخی، كرمان شناسی، میراث جهانی، باغ ایرانی،

تاریخ : یکشنبه 1392/08/5 | 04:46 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

معماری اثر
نظام معماری در رابطة تنگاتنگ با نظام فضایی و نظام هندسی باغ  می‌باشد لذا طرح معرفی معماری و تامین نیازهای لازم طرح، می بایست همه جانبه و با درك روح معماری اثر انجام پذیرد.
بناهای باغ به سه دسته تقسیم شده اند. بنای اصلی در بالاترین تخت قراردارد. بنای سردر خانه در بخش ورودی و سایر بناهای خدماتی مماس به دیوار اصلی و خارج از آن واقع شده‌اند. سطح بنای بالاخانه 487 مترمربع (به نسبت حدودی 52 به 9 پ)، سردر خانه 234 مترمربع (به نسبت حدودی 20 به 10 پ) و فاصلة این دو از یكدیگر 325 متر می‌باشد.

دیوار (حصار)باغ

1- استقرار: محدودة باغ با دیواری بلند و مركب محصور گردیده است. این دیوار با بناهایی كه در داخل آن و یا با تصرف بخشی از وسعت بیرونی باغ ایجاد شده است به موازات و عمود بر محور تقریباً جنوب غربی – شمال شرقی، باغ را از محیط خارج جدا می سازد.

2- معماری: در حصار باغ زمانی دیواری ساده زمانی برج‌های مراقبت، زمانی ورودی اصلی و یا ورودی های فرعی و همچنین بناهایی با اهمیت‌های مختلف از جمله خانة زعیم باشی‌، حمام، مقر مراقبین و انبارها یا ورودی‌های فرعی قرار گرفته‌اند. ضلع بالایی باغ را دیواری منحنی  می‌سازد. این هندسه در معماری ایران كمتر دیده شده و ظاهراً متأثر از معماری اروپایی (باروك) می‌باشد.
 بازتاب درونی این دیوار مركب، فضای باغ را به طور ساده‌ای در بر می‌گیرد و تنها سایه روشن‌های مربوط به ورودهای و پنجره‌های اتاق ها و غیره تنوع لازم را در حصار باغ بوجود ‌آورده و رابطة منطقی‌ای را با بخش‌های مختلف باغ از طریق محورهای معینی برقرار می‌سازد.
برج‌های دید بانی استوانه ای در چهار گوشه مستطیل اصلی قرار گرفته‌اند، بدین ترتیب كه در پایین در دو گوشه كاملاً نمایانند، در حالی كه در بالا به خاطر قرار گیری آنها بین این مستطیل و فضای پشت كوشك، دو استوانه دیده‌بانی بالا كمتر نمایانند. ضمناَ در پایین طوری طراحی شده كه استوانه ها بین دو دیوار تقریباً یك اندازه قرار گیرند و به خاطر عمق كمتر بدنه های جانبی، این كار با ایجاد یك دندانه كم عمق پس از اولین اتاق گوشه انجام شده است.
یك دیوار منحنی انتهای باغ را می‌بندد و ردیف درختان در این انتها، انحنای آن را تشدید می‌كند.انحنا باز هم به صورت دو انحنای ربع دایره كه یك شكل(S) تشكیل می‌دهند و دیوار پیش فضای ورودی نیز در نقطه چرخش از یكی به دیگری بدین نقطه می‌رسد، در اتصال بنای ورودی به باغ نیز استفاده شده است و به ترفندهای باروك شباهت دارد كه در تحلیل معماری سردرخانه بیشتر بدان پرداخته شده است.بلندترین حجمی كه به دیوار متصل است همین بنای ورودی دو طبقه است و سپس باروهایی كه كمی از دیوار بلندترند.

3- جزییات: گشودگی‌های اتاق های پیرامونی متشكل از ردیف قوس‌های نیم دایره‌ای كم عرض می‌باشند كه تاكید عمودی در تناسبات آنها (نسبت عرض به ارتفاع)، ظرافت بسیاری بدان ها بخشیده است. این شكاف‌ها كه در بدنه‌ها و قاب‌های بزرگ آجری قراردارند، بدون واسطه و باعمق زیاد انجام شده‌اند، به طوری كه سطح كناری گشودگی‌ها با اندود پوشانده شده است. این امر تضاد پرو خالی را به حداكثر رسانده است و فقدان تزیینات نیز به این امر كمك كرده است.سطوح دیوار در مكان‌هایی كه اتاق وجود ندارد از اندود كاه‌گل پوشانده شده است.
از طرف خارج، حركت‌های نرم و پلاستیك كاه‌گلی، هندسة مستطیلی داخلی را به طبیعت اطراف مرتبط می‌كند.
 در طراحی، اصل قرارگیری اتاق‌ها در پشت دیوار پیرامونی برای ایجاد فضا‌های جدید مورد نیاز به كار گرفته شده است.

رابطه محورها و بناها
محورهای باغ نسبت به اهمیت عملكرد بناها یا اتاق‌ها اهمیت متفاوتی می‌یابند. اهمیت محور اصلی و رابطة آن با سردرخانه و بالا خانه را در جای دیگری مورد توجه قرار داده‌ایم. محورهای عرضی كه در حال حاضر مفروش نبوده و مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، در فواصل نسبتاً یكسان قرار می‌گرفته‌اند و اهمیت آنها نسبت به قرار گیری دیوار یا فضای داخلی درانتهای آنها تغییر می‌كند. روشن است كه تعداد محورهای عرضی كه منتج از فاصلة كرت‌ها و اختلاف سطح آنها می‌باشد، رابطة مشخصی با محور اصلی دارد و با آبشره‌هایی كه بوجود می‌آید در تناسب می‌باشد.
در طراحی یكی از اقدامات اصلی احیای این محورهای عرضی است.

- منبع: مهندسین مشاور ابردشت-بهار 1382




طبقه بندی: شناخت اماكن تاریخی، كرمان شناسی، میراث جهانی، باغ ایرانی،

تعداد کل صفحات : 2 :: 1 2

  • سامان | اخبار | خرید اینترنتی