تبلیغات
میراث زمان - مطالب آسیب شناسی ابنیه و بافت
تاریخ : شنبه 1393/09/22 | 07:23 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

عواملی که سبب نقایص در دراز مدت روی سطح اندود می شود عبارتند از:
1-زیرسازی       2-کیفیت ملات      3-کیفیت اجرا      4-شرایط آب وهوایی
انواع عارضه های اندود:
1-ترک خوردگی                 2-شوره زدن
3-پوسته پوسته شدن        4-طبله کردن
5-آلوئک                           6-لکه های گوناگون
 7-پودره شدن                   8-زنگ زدگی
1-ترک خوردگی: علل عارضه: حرکات نسبی اجزای مجاور ساختمان-زلزله -افت ملات در لایه های زیرین -اختلاط نادرست مواد ملات -گیرش سریع ملات(در مناطق گرمسیر بهتر است از مواد کندگیرکننده استفاده شود)
 
2-شوره زدن: وجود املاح محلول در آب موجود در سطح زیرکار و لایه آستر باعث شوره زدن می شود.
پیشگیری : در صورت وجود شوره روی سطح زیرکار،باید آنرا بوسیله برس زدن وشستن با آب و مواد شیمیایی مربوطه (به تعداد دفعات لازم) زدود، سپس اندود کاری شروع کرد.
 
3-پوسته پوسته شدن:  علل عارضه: -عدم چسبندگی کافی و انبساط و انقباض نامتساوی بین سطح زیرکار و اندود آستر و یا اندود آستر و اندود رویه -رطوبتی که سبب خیس خشک شدن مکرر سطح اندود شود.
پیشگیری:   -استفاده از مواد چسباننده به اندازه کافی در ملات.    -عایق بندی رطوبتی سطح، چنانچه در مجاورت رطوبت دایم است.

4-طبله کردن: علل عارضه: -عدم وجود قفل و بست لازم بین سطح زیر کار وملات اندود.   -مرطوب نگهداشتن ملاتهای اندود(سیمانی و آهکی)در روزهای اولیه.   -در معرض رطوبت بودن ملاتهای گچی
پیشگیری:  -ایجاد قفل بست لازم بین سطوح مختلف.   -مرطوب نگه داشتن ملاتهای اندود سیمانی و آهکی در روزهای اولیه که از زود خشک شدن سطح ملات جلوگیری می کند.
 
5- آلوئک:پدید آمدن بر آمدگی یا حفره های مخروطی شکل در سطح اندود به علل زیر بوجود می آید.
وجود ذرات ناخالص در ملات بطوری که بعد از گرفتن ملات منبسط شده و ملات را به سمت سطح خارجی می راند و باعث بوجود آمدن آلوئک می شود.
پیشگیری: - خارج کردن ذرات نا خالص در مواد اولیه ملات. -خوب مخلوط کردن مواد تشکیل دهنده ملات.
 
6- انواع لکه: لکه عبارتست از پدید آمدن بافت های مختلف در سطح اندود   
علل عارضه: - اختلاف زیاد در خاصیت مکندگی و جذب آب قسمت های مختلف سطح زیر کار -وجود نا خالصی ها در ملات
پیشگیری: -اندود کاری در بیش از یک لایه    -خارج کردن مواد ناخالص یا استفاده از مواد اولیه با کیفیت.
 
7- پودره شدن: نرم شدن و پودره شدن سطح اندود را گویند.
علل عارضه: -جذب آب بیش از حد لایه آستر . -قرار گرفتن لایه نهایی اندود در مجاورت ملات زیاد و یا جریان هوا در هنگام سفت شدن . -رطوبت هوا
پیشگیری:   عایق بندی رطوبتی برای سطوحی که در مجاورت رطوبت مداوم قرار دارند.   
-عدم استفاده از وسایل گرم کننده با فن برای خشک کردن سطوح اندود شده. 
 
منبع:
- مصالح ساختمانی، آژند، اندود، آمود در بناهای کهن ایران. مهندس زهره بزرگمهری
- معماری ایران، مصالح شناسی سنتی، حسین زمرشیدی
- مصالح شناسی، سیاوش کباری
- مصالح شناسی، احمد حامی، دانشگاه تهران

 




طبقه بندی: آسیب شناسی ابنیه و بافت،

تاریخ : دوشنبه 1392/09/25 | 01:38 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

تعریف:
بافت: بافت گسترده ای هم پیوند است كه از بناها، راه ها، مجموعه ها، فضاها، تاسیسات وتجهیزات شهری و یا تركیبی از آنها تشكیل شده است. در مبحث پیش رو به معرفی انواع بافت، روش های مداخله و... غیره خواهیم پرداخت. 
1- انواع بافت 
بافت های فرسوده به سه دسته:
الف) بافت های واجد ارزش تاریخی ـ فرهنگی
ب) بافت های فاقد ارزش تاریخی ـ فرهنگی
ج)بافت های حاشیه ای (سكونتگاه های غیر رسمی) تقسیم می گردند.
الف – بافت های دارای میراث های شهری
بافت های دارای میراث های شهری بافت هایی هستند كه دربرگیرنده آثار بجای مانده از گذشته و جایگزین ناپذیری هستند كه می توانند در آگاهی جوامع از ارزش های فرهنگی و گذشته خود كمك كند. حفظ آنها علاوه بر، برانگیختن غرور ملی و ایجاد حس هویت، بر كیفیت زندگی نیز می افزاید. این آثار كه به یكی از سه دوره باستانی، دوره تاریخی و یا دوره معاصر تعلق دارد، یا به ثبت آثار ملی رسیده اند و یا در لیست میراث با ارزش سازمان میراث فرهنگی و گردشگری قرار می گیرند.
ب – بافت های شهری (فاقد ارزش تاریخی ـ فرهنگی)
بافت های شهری (فاقد ارزش تاریخی ـ فرهنگی) بافت هایی هستند كه درمحدوده قانونی قرار دارند، دارای مالكیت رسمی و قانونی اند. اما ازنظر برخورداری ازامینی، استحكام و خدمات شهری دچار كمبود هستند.
ج – بافت های حاشیه ای (سكونتگاه های غیررسمی)
بافت های حاشیه ای (سكونتگاه های غیررسمی)، بافت هایی هستند كه دربیشتر در حاشیه شهرها و كلان شهرهای كشور قراردارند و خارج ازبرنامه رسمی توسعه شكل گرفته اند. ساكنین این بافت ها را گروه های كم درآمد و مهاجران روستایی وتهیدست شهری تشكیل می دهند. این بافت های خودرو كه با سرعت ساخته شده اند فاقد ایمنی، استحكام، امنیت اجتماعی، خدمات و زیر ساخت های شهری می باشند.
2- انواع مداخله 
انواع مداخله براساس میزان وفاداری به گذشته درسه گروه بهسازی، نوسازی، بازسازی قرارمی گیرند، این سه نوع مداخله هر یك طیف گسترده ای از اقدامات را برحسب نیاز شامل می شوند.
الف) بهسازی (Improvement)
دراین نوع مداخله اصل بر وفاداری به گذشته وحفظ آثار هویت بخش در آنهاست. فعالیت بهسازی با هدف استفاده از امكانات بالقوه و بالفعل موجود و تقویت جنبه های مثبت، و تضعیف جنبه های منفی از طریق حمایت (Protection)، مراقبت (Preservation)، نگهداری (Maintenance)، حفاظت (Conservation)، احیا (Restoration)، استحكام بخشی (Consolidation)، تعمیر(Repair) صورت می پذیرد. دخالت دراین بافت ها مستلزم رعایت ضوابط و مقررات سازمان میراث فرهنگی می باشد.
ب)نوسازی (Renovation)
دراین نوع مداخله حد وفاداری به گذشته ازانعطاف پذیری بیشتری برخوردار است و برحسب مورد از مداخله اندك تا تغییر را می تواند شامل گردد. فعالیت نوسازی باهدف افزایش كارآیی و بهره وری، بازگرداندن حیات شهری به بافت می باشد و ازطریق نوكردن (Renewal)، توان بخشی (Rehabilitation)، تجدید حیات (Revitalization)، انطباق (Adaptation)، دگرگونی (Conversion) صورت می پذیرد.
ج) بازسازی (Reconstruction)
دراین نوع مداخله نه تنها هیچ الزامی برای حفظ گذشته وجود ندارد بلكه باهدف ایجاد شرایط جدید زیستی و كالبدی – فضایی وازطریق تخریب (Demolition)، پاكسازی (Clearance)، دوباره سازی (Rebuilding) صورت می پذیرد.
3-مراجع قانونی مداخله 
سه مرجع اصلی مداخله دربافت ها عبارتند از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، شركت عمران و بهسازی شهری و شهرداری ها كه هر یك  درچهارچوب اختیارات قانونی خود و با استناد به مستندات قانونی دربافت ها دخالت می كنند. بدیهی است كه در مواردی میان فعالیت مراجع هم پوشانی وجود دارد كه این امر از طریق مستندات قانونی قابل حل است.
الف) سازمان میراث فرهنگی و گردشگری
سازمان میراث فرهنگی وگردشگری براساس مستندات قانونی تعیین شده، دامنه فعالیت این سازمان ازبهسازی تا نوسازی را شامل می شود.
ب) شركت عمران و بهسازی شهری ایران
شركت عمران و بهسازی شهری ایران به عنوان شركت مادر تخصصی بیشترین نقش و مسئولیت برای دخالت در بافت ها را به عهده دارد. دامنه فعالیت این شركت از بهسازی بافت (این امر به مفهوم بهسازی آثار ثبت شده تاریخی نمی باشد) آغاز شده تا نوسازی و بازسازی را در برمی گیرد.
ج) شهرداری
شهرداری ها براساس مستندات قانونی خود در بافت ها مداخله می كنند. دامنه فعالیت شهرداری از نوسازی تا بازسازی را شامل می شود.
4-شاخص‌های شناسایی بافت‌های فرسوده 
شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در سومین جلسه در تاریخ 11/2/85 بر اساس مصوبه مورخ 16/3/84 خود 3 شاخص‌ زیر را جهت شناسایی بافت‌های فرسوده در این مرحله مورد تصویب قرار داد و مقرر نمود دبیرخانه برای مواردی كه این شاخص‌ها امكان معرفی و شناسایی در پهنه‌هایی را ناممكن می‌سازد، بررسی و راه كار مناسب جهت تصمیم‌گیری به شورا ارایه نماید.
شاخص 1؛ ریز دانگی: بلوك‌هایی كه بیش از 50% پلاك‌های آنها مساحت كمتر از 200 متر مربع دارند.
شاخص 2؛ ناپایداری: بلوك‌هایی كه بیش از 50% بناهای آن ناپایدار و فاقد سیستم سازه است.
شاخص 3؛ نفوذناپذیری: بلوك‌هایی كه بیش از 50% معابر آن عرض كمتر از 6 متر دارند.

-منبع:

- قوانین شورای عالی معماری و شهرسازی
- شركت عمران و بهسازی شهری ایران
- سند احیاء و بهره برداری از اماكن تاریخی - فرهنگی، سازمان میراث فرهنگی كشور 




طبقه بندی: آسیب شناسی ابنیه و بافت، شهر و شهرسازی،

تاریخ : چهارشنبه 1392/07/24 | 03:42 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

1. ترك های ناشی از نشست طبیعی زمین
با توجه به مطالب بالا، در بناهای تاریخی و قدیمی، ساخت و ساز فشاری بر قشرها و لایه‌های زمین تحمیل می‌كند و این عمل تا زمانی ادامه می‌یابد كه تعادلی نسبی بین بار وارده و مقاومت زمین برقرار شود. در نتیجة این نشست‌ها و ایجاد تعادل ثانوی بین بنا و زمین تركهایی در بناها اتفاق می‌افتد، این نوع تركها را می‌توان در بناهای جدید و طی ماههای اولیة ساخت آن مشاهده نمود.

2. ترك بر اثر نشست زمین در زیر پی بنا
عناصری كه بارشان به زمین منتقل می‌شود، نیروی مؤثر فشاری بر زمین وارد می‌كنند كه این نیرو در لایه زیرین پی از میان نمی‌رود، بلكه از سطح پی آغاز شده، رفت‌رفته با اندازه‌های كاهنده در زیر زمین گسترده می‌شود. تغییرات حاصل بر اثر فشار آبهای زیرزمینی، اكسید شدن لایه‌های زغالی، نشت آب از لوله‌های زهكشی (فاضلاب)، بوجود آمدن رطوبت در زیر پی‌ها موجب ایجاد ترك در پی و در بنا می‌شود.
3. ترك ناشی از خشك شدن لایه‌های بنا در زمان احداث و عوامل جوی در طول زمان
در هنگام احداث هر بنا، رطوبت طبیعی در ملات و سایر مصالح بنایی وجود داردة این رطوبت به مرور زمان از بین می‌رود و در نتیجه موجب ایجاد ترك در بنا می‌گیدد. همچنین بر اثر تغیر عوامل جوی و كاهش یا افزایش میزان رطوبت، ترك نیز پدیدار می‌شود.
4. ترك ناشی از جابجایی ناگهانی لایه‌های زمین
عوامل طبیعی مانند زلزله و بادهای شدید موجب جابجایی لایه‌های زمین شده و بدنیال خود تركهای زیادی را در بناها بوجود می‌آورند. شدت تركها گاهی به جدایی كامل اتصالات منجر می‌گردد.
5. ترك بر اثر كاهش یا افزایش بارهای وارده بر پی‌ها
عناصر و اجزاء بناهای قدیمی بصورت فشاری عمل می‌كنند، در نتیجه تعادلی را در بارگذاری موجب می‌شوند، این تعدل تمام نیروهای رانشی و فشاری را خنثی كرده و بار بنا را بصورت صحیح از مركز ثقل پایه‌ها و دیوارها به زمین منتقل می‌كنند. هرگونه تغییر در بارگذاری (كم یا زیاد كردم) در این تعادل اختلال ایجاد می‌كند و در نتیجه بنا دچار تركهای شدید می‌گردد.
برای مثال اگر نیروی فشاری بار عمودی مناره‌ها از كناره‌های ایوانها حذف شود، نیروهای رانشی تاقهای ایوان در پایه‌‍های جانبی باربر زنده شده و موجب رانش پایه‌های می‌گردد.
6. ترك بر اثر وارد آمدن نیروهای رانشی به بنا
با توجه به اینكه اجزاء بناهای قدیمی اكثراً بصورت فشاری عمل می‌كنند و تمام نیروهای رانشی توسط نیروهای فشاری خنثی شده و به زمین منتقل می‌شوند، چنانچه نیرویی بدون در نظر گرفتن تعادل بنا در جهات مختلف به آن وارد گردد، خوبخود تعادل موجود در ساختمان برهم می‌ریزد و در نتیجه تركها و جابجایی‌ها ظاهر می‌گردند.
7. ترك ناشی از لرزشهای پیرامون بنا مانند ترافیك، انفجار، حفاری و غیره
هرگونه عامل خارجی مانند احداث خیابان و ایجاد ترافیك سنگین همراه با صدا و لرزش، احداث كارخانه‌ها، انفجارها و عملیات حفاری در تعادل طبیعی بنا كه اجزاء آن بصورت فشاری عمل می‌كنند، اختلال ایجاد می‌كنند.

8. ترك بر اثر تغییر فشار آبهای زیرزمینی و تغییر میزان رطوبت در بخش زیر پی‌ها
هرگونه تغییر در تعادل قشرهای زیرین پی از نظر كاخش یا افزایش فشار آب و رطوبت موجود در آن موجوب بروز اختلالاتی در پی‌ها و همینطور كلی بنا می‌گردد كه با نشست پی و ایجاد ترك در بنا همراه است. كنترل و ثابت نگه داشتن آبهای زیرزمین تا حد امكان برای حفاظت بناهای تاریخی ضروری است.
9. ترك بر اثر تعبیه و فعالیت تأسیسات مدرن در داخل بناهای تاریخی
در بناهای تاریخی و قدیمی، تأسیسات در خارج از بنا احداث می‌‍شد و سیستم تأسیسات گرمایشی و سرمایشی در داخل بنا وجود نداشت. در حال حاضر به منظور احیاء بناهای تاریخی، این تأسیسات اجباراً به داخل بنا منتقل می‌شوند. در بیشتر این بناها، به علت اجرای نادرست این تأسیسات و در نتیجه نشت آب از لوله‌ها و نفوذ آن به زیر پی‌ها، نشست و ترك در بنا رخ می‌دهد. بنابراین مداخله در بنای تاریخی و احداث تأسیسات جدید، مشروط به رعایت اصولی خاص در طراحی با نگرشی ویژه به طبیعت بنای تاریخی است.
10. ترك ناشی از كاهش تدریجی مقاومت و چسبندگی مصالح و ملات ها به علت فرسودگی در طول زمان
فرسودگی و كهولت بما همراه با عوامل جوی، تأثیرات مستقیم و عوارض منفی برای بناها بدنبال دارد. میزان تأثیر عوامل جوی از قبیل تغییرات دما و رطوبت بستگی به نوع مصالح بنا دارد. وجود این دو عامل مقاوما بنا را در برابر نیروهای وارده كاهش داده و موجب بروز ترك در آن می‌شوند.

11. ترك بر اثر ساخت و ساز جدید (الحاقات) بدون توجه به پیوستگی و همبستگی سازه‌ای بناهای قدیمی
با توجه به اینكه بناهای قدیمی دارای انسجام سازه‌ای و همچنین همبستگی در تركیب و ساختار خود هستند، هر نوع دخل و تصرف در بنا كه بی‌توجه به این اصول سازه‌ای و تركیبی و بدون مطالعه انجام گیرد، مسلماً ضایعاتی را ایجاد می‌كند كه یكی از آنها ایجاد ترك و جابجایی در سازة بنا است.

12. ترك بر اثر فشارهای وارده
تركهای عمودی روی دیوارها، معمولاً حاصل فشارهای وارده از تاقها و یا فشارهای حاصل از فعل و انفعالات خود زمین هستند. اگر پی مستعد نشست باشد، این فشارها ممكن است باعث چرخش شوند. از طرفی امكان دارد تركهای افقی نیز بر اثر این فشارها ایجاد شوند كه در این صورت دیوار بر اثر استقامت زمین از دو جانب شكم داده و باعث فلج شدن آن بخش خاص و آن برش از دیوار می‌شود.
در دیوارهای پشت‌بند، در بخش پر تركهای افقی وجود دارند ولی قابل روئیت نیستند. اگر تغییر فشارهای وارده در طول دیواری همگن نباشد، در نوع انحراف طولی تغییر پدید می‌آید و تركهای عمودی بوجود می‌آیند. تركهای افقی نیز در صورتی پدید می‌آیند كه نیروهای متمركز كه بر اثر وجود تیرهای سقف حاصل شده‌اند با مقاومت قابل توجه زمین مواجه شوند.

13. ترك در دیوار منحنی
در این نوع دیوارها، تركها خیلی بیشتر از دیوارهای صاف هستند، زیرا فشارهای عمودی در جداره با تنشهای كششی همراه هستند.

14. ترك در نقاط اتصال دیوارها
نقاط اتصال دیوارها در كنجح‌ها كه بصورت L یا T و... هستند بصورت فاحشی تحت تأثیر نیروهای متمركز قرار می‌گیرند. اگر اتصال بخوبی انجام نشده باشد، امكان ایجاد ترك و انفصال بسیار زیاد است. نشست‌های غیرهمگن لایه‌های مختلف زمین از دلایل بروز ترك و یا چرخش‌های شدید هستند كه معمولاً در گوشه‌ها و كنج‌های اتصالی بروز می‌كنند

15. ترك در جداره‌ها و دیوارهای پر بازشو (درها و پنجره‌ها)
وجود باطشو در دیوا، علاوه بر افزایش نیروهای فشاری در بخش‌های اطراف بازشوها، باعث تشكیل و پخش شبكه نیروهای كششی و فشاری خاص می‌شود كه معمولاً به انفصال قسمتی از دیوار می‌انجامد. در نماهایی كه تعداد بازشوها بیشتر باشد بر اثر نشست پی‌ها، تعداد تركها افزایش می‌یابد و این تركها در نقاط ضعیف بیشتر قابل مشاهده هستند.

منبع:

- پایدار کردن سازه های آجری، جوزپ چینی، ترجمه: سعید ایرانفر

- دوازده درس مرمت، دکتر اصغر محمد مرادی، مهندس محمد حسن محبعلی با همکاری مهندس آتس سا امیر کبیریان

- جزوه درسی(آسیب شناسی) دکتر داریوش حیدری، دانشگاه هنر اصفهان

 




طبقه بندی: آسیب شناسی ابنیه و بافت، فن شناسی مرمت و معماری،

آسیب های مورد نظر به سه بخش تفكیك شده اند: فیزیكی، شیمیایی و بیولوژیكی.
1.      آسیب های فیزیكی: این آسیب ها در نتیجه عوامل متعددی بخصوص اختلاف درجه حرارت، ضریب انبساط حرارتی متفاوت، مدول الاستیسیته متفاوت و... به وجود می آیند.
2.      آسیب های شیمیایی:
 از آنجایی كه ملات ماسه سیمان قابلیت جذب آب بیشتری نسبت به سنگ آهك دارد، رطوبت جذب شده  توسط این ملات به سنگ منتقل می شود و سبب تشدید آسیب های شیمیایی ناشی از نفوذ آب می شود. در خصوص آسیب های شیمیایی، پدیده های نمك های محلول و كندانسه شدن مهمترین و بیشترین تخریب را به دنبال دارند.
 نمك های محلول: نفوذ آب بدرون مواد متخلخل مانند سنگ، ملات و... بستگی به چگونگی لوله  های موئین موجود در بافت آنها دارد. در طی این نقل مكان آب، نمك های محلول در طول حركت پخش، هیدرولیز و یا ته نشین می شوند.
كندانسه شدن رطوبت: ملات ماسه سیمان  بدلیل اینكه سخت تر از سنگ است، مانع تنفس سنگ می شود. كاهش بسیار زیاد در نفوذ پذیری در برابر آب حاصل از تراكم بین درزی و بخار آب درون بنا اثرات خسارت باری بدنبال دارد. ملات ماسه سیمان علاوه بر اینكه از ورود نمك های خارجی بداخل سنگ جلوگیری می نماید، بطور همزمان خروج نمك های درونی سطح را نیز متوقف می كند. تبلور نمك های محلول داخلی در پشت لایه ملات درون سنگ می تواند اثرات جدی و خطرناك داشته باشد، زیرا بعد از گذشت مدت معینی فشار حاصل از تبلور موجب از هم پاشیدگی لایه اشباع شده می شود.
آسیب های بیولوژیكی:
ملات ماسه سیمان در مجاورت سنگ علاوه بر آسیب های فیزیكی و شیمیایی كه ایجاد می كند، باعث به وجود آمدن آسیب های بیولوژیكی نیز می شود.
این ملات بعلت آنكه قابلیت جذب آب بیشتری نسبت به سنگ دارد، محیط مرطوب و مناسبی را برای رشد عوامل بیولوژیكی به خصوص گلسنگ فراهم می آورد.
وجود گلسنگ در محل مرز مشترك ملات ماسه سیمان و سنگ نشانه رطوبت زیاد می باشد. رشد و توسعه گلسنگ ها در اثر رطوبت در حضور سیمان تشدید می گردد. به عبارت دیگر، این ملات مكان مناسبی را برای رشد و تغذیه گلسنگ فراهم می كند.

نقش مهم آب در آسیب های وارده ملات ماسه سیمان به سنگ های تخت جمشید
در بین عوامل متعدد مخرب كه آب باعث ایجاد آنها می شود و كمك به آسیب رساندن سیمان به سنگ می كند، می توان از آسیب های گوناگون فیزیكی، شیمیایی و بیولوژیكی نام برد. نفوذ آب بطور كلی به سنگ های تخت جمشید از طرق زیر ناشی می شود:
- آب های سطحی ( یا نزولی) مثل آب باران، برف و...
-  آب های صعودی ناشی از لایه ها و طبقات زیرین سنگ ها و كوه كه به بخش های بالاتر كشانده می شوند.
-  آب های ناشی از بخار آب كه در خلل و فرج سنگ نفوذ كرده است.
رطوبت  حاصل از منابع مختلف، مهمترین عامل در آسیب رساندن سیمان به سنگ و تشدید این آسیب هاست كه در صورت عدم وجود آب، شاید این آسیب ها هیچگاه بروز نمی كرد و یا كمتر بروز می كرد.
•  نتیجه
با توجه به بررسی هایی كه در رابطه با سنگ، ملات ماسه سیمان و آسیب های وارده این ملات بر سنگ در سطور پیش انجام گرفت، هنوز هم نمی توان استفاده از ملات ماسه سیمان را در مرمت سنگ های تخت جمشید رد كرد. آزمایش های شیمیایی دقیقی برای شناسایی این آسیب ها لازم است تا بتوان از نتایج آنها آسیب های وارده مذكور را اثبات كرد.
بطور كلی، مواد مورد استفاده در مرمت سنگ با توجه به آسیب هایی كه ملات ماسه سیمان ایجاد می كند، باید دارای مشخصات اساسی، نظیر مشخصات زیر باشند:
- ضریب انبساط حرارتی كم، ماده مورد نظر باید چنان بطور هماهنگ با سنگ منبسط و منقبض گردد كه منجر به پوسته شدن، لب پر شدن، جداشدگی و... آن نشود.
- خصوصیات فیزیكی و مكانیكی كه اجازه دهد تا ماده بدون وارد كردن خسارتی بر سنگ با آن سازش یابد.
- تنظیم پخش آب و بخار آب، یعنی باید از نفوذ رطوبت جلوگیری نماید، ولی همزمان خروج رطوبت را امكان پذیر سازد.
- به هیچ وجه نباید ظاهر طبیعی سنگ را تغییر داده و با رنگ آنرا عوض كند.




طبقه بندی: آسیب شناسی ابنیه و بافت،

مرمت و حفاظت ابنیه تاریخی

تهیه و تنظیم

پیمان سلیمانی

زمستان 82

2. تشخیص

در حالت كلی هریك از عوامل موثردر تخریب بنا به نوبه خود باعث افزایش روند فرسایش بنا و تغییرات فنی و كیفی در آن می‌شوند. همگی این عوامل باعث ایجاد آسیب‌هایی در بنا می‌شوند كه به نوعی هویت بنا را دچار اختلال و مشكل می كنند. از جمله این موارد می‌توان عوامل رفتاری را نام برد كه باعث ایجاد دخل و تصرف‌هایی در بنا به صورت ‌های گوناگون می‌شوند.

با در نظر گرفتن ویژگیهای خاص هر بنا، یعنی همان ارزشهای تاریخی، فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و معماری كه خاص همان بنا و مرتبط با كاربری خاص آن می‌باشند می‌توان گفت:

همین ارزشها كه همگی برگرفته از خود مردم و نشأت گرفته از فطرت آدمی می‌باشند. و بتدریج بخشی از فرهنگ و اعتقادات مردم همان منطقه را تشكیل می‌دهند. و بدین صورت هویت بنا شكل می گیرد. و دراین میان حفظ و نگهداری از این ارزشها به منظور حفظ هویت بنا از جایگاه ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. بنا براین این ارزشها باید بیشتر از هر چیز دیگر مورد توجه قرار گیرند.

پس بی تفاوتی نسبت به هر كدام از این ارزشها كم‌رنگ‌تر شدن و به نوعی محو شدن آن را بدنبال خواهد داشت كه به تبعیت از خود، دیگر موارد را هم زیر سوال برده و تضادی بین فرهنگ و مذهب ایجاد خواهد كرد. در نتیجه درمی‌یابیم كه چنین معظلی تمامی بناهای به جای مانده از گذشتگان ما را كه نشانه پیشینه عظیم فرهنگ و تمدن ما می‌باشندتهدید می‌كند. و در درجه اول باید از روند پیشرفت این دخل و تصرفها كه ناشی از عدم آگاهی كافی در زمینه نحوه برخورد با بناها می‌باشد جلوگیری كرده و در جهت حفظ و نگهداری آنها گام برداشت.

پس چنین فعالیتهایی با توجه به اهمیتشان در زندگی امروزه و آیندگان ما می‌بایست بخشی از فرهنگ بومی، محلی و ملی مردمان این كشور گردد.

در یك دسته ‌بندی كلی این عوامل به صورت زیر می باشند كه عبارتند از:

-  عوامل رفتاری
-  عوامل محیطی
-  عوامل كالبدی

 

1-2-  عوامل رفتاری ( انسانی ) مؤثر در تخریب و فرسایش بنا

منظور از این عوامل، نحوه برخورد انسان با بنا، هم از لحاظ فنی و هم از لحاظ كیفی می‌باشد كه متأثر از اعتقادات مذهبی، دینی و خرافی مردم منطقه می‌باشد كه این ریشه در فرهنگ، اقتصاد و تدابیر مدیریتی خاص همان منطقه دارد.

در این میان تمامی اتفاقاتی كه به دلیل عدم آگاهی كافی در مورد نحوه برخورد با بنا در آن رخ می‌دهد حتی تعمیرات و مرمت‌های غیر اصولی و نادرست جزء این دسته آسیب‌ها قرار می‌گیرند.

چون تمامی این دخل و تصرفهای انسانی كه در بناهای مختلف صورت می‌گیرند به نوعی در جهت رفع نیاز و احتیاجات مادی(اقتصادی)، هنری و فرهنگی مردم می‌باشند كه اگر به این بینش و رفتارهای نادرست اجتماعی شكل و جهت مناسب داده شود آن هم با برنامه‌ریزی دقیق و هدفدار، كه هم تعمیر و مرمت های بنا به صورت اصولی و درست شكل گیرند و هم نیازهای مردم مرتفع شوند دیگر از پدید آمدن چنین آسیبهایی كه خود زمینه ‌ساز آسیب‌های ساختاری دیگری در بنا می‌شوند جلوگیری می‌گردد. این عوامل عبارتند از:

 

1-1-2- اعتقادات دینی، مذهبی و خرافی و اجتماعی خاص هر منطقه

-  عدم شناخت فرهنگ و تمدن غنی و اصیل گذشته وبهره جویی از آن برای بازگشت به اصل خویشتن

-   نا دیده گرفتن آثار تاریخی و فرهنگی و اهمیت ندادن به آنها به عنوان میراث فرهنگی گذشته كشور

-  عقاید نادرست خرافی ( وجود گنج و...)

 

2-1-2- اقتصادی

-  معظلات ناشی از نحوه استقرار صنایع در نزدیكی آثار باستانی

-  اختلاف بین طبقات اجتماعی و فقر اقتصادی (دزدی و...)

 

3-1-2-  فرهنگی

-  تأثیر فرهنگ غرب بر توده مردم ( سود جویی و ...)

پیشرفت تكنولوژی و گسترش صنعت به مرور زمان و تأثیرات آن در فرهنگ زندگی امروزی

( استفاده از ماشین آلات حمل و نقل در بافتهای تاریخی و فرهنگی و...)

4-1-2- مدیریتی

-  قوانین و مقررات ناشی از مدیریت غلط شهری

-  اهمیت ندادن به قوانین مالكیت، ارث و كم رنگ شدن فرهنگ غنی وقف و...

-  نرساندن امكانات و خدمات جدید شهری متناسب با بافتهای تاریخی و فرهنگی، با توجه به نیازهای روزمره مردم جهت ادامه حیات ( شبكه های دسترسی، آب، برق، گاز، تلفن، سیستم دفع فاضلاب و نظافت و ...

-  معرفی نادرست آثار باستانی و پدید آوردن تعارض در اذهان مردم و سوء استفاده از آثار فرهنگی

مشكلات ناشی از جنگ به دلیل تدابیر امنیتی و مدیریتی خاص در منطقه

 

2-2-  عوامل محیطی مؤثر در تخریب و فرسایش بنا

منظور از این عوامل، شرایط جوی و اقلیمی خاص هر منطقه كه به موقعیت جغرافیایی آن نیز بستگی دارد می‌باشد. لازم به ذكر است ویژگیهای جغرافیایی هر منطقه كه خاص همان منطقه می‌باشد به همان نسبت هم روی بنا تأثیر می‌گذارند.

از جمله این ویژگیها می‌توان به ارتفاع از سطح دریا، موقعیت جغرافیایی ( گرم و خشك، گرم و مرطوب، سرد و معتدل) قرار گرفتن در مسیر سیلابهای فصلی، قرار گرفتن در مسیر طوفان‌های دوره‌ای و... اشاره کرد.

- كه بنا در طول مدت حیات خود با این عوامل درگیر می‌باشد و عدم رسیدگی به پوسته خارجی بنا در برابر این عوامل به تدریج و با گذشت زمان خود باعث ایجاد آسیب‌هایی اساسی و كلی‌تر در ساختار بنا می‌شود. این عوامل عبارتند از:

 

1-2-2- عوامل طبیعی با عملكرد مداوم

1-1-2-2- عوامل فیزیكی طبیعت

-   حرارت : سرما وگرما (تغییرات دمای محیط و قسمت های مختلف بنا در شبانه روز)

-  رطوبت : باران، برف، رطوبت هوا، شبنم، رطوبت بالا رونده زمین و...

-  باد : بادهای موسمی، روزانه و ...

-  تغییر مكان عمودی و افقی زمین:گسل و...

 

 

2-1-2-2- عوامل شیمیایی و الكترو شیمیایی طبیعت

-  تركیب ملات ها و مصالح به طور مستقیم

-  ترکیب گازهای موجود در هوا با مصالح

-  آب جهت تركیب مصالح با یكدیگر (زنگ زدن فلزات)

-  تأثیر رطوبت موجود در هوا بر مصالح

 

3-1-2-2- عوامل گیاهی در طبیعت

-  فرسودگی خاك و خالی شدن زمین محوطه متعلق به بنا ناشی از عملكرد ریشه درختان و رشد نباتات مختلف

-  جلبك ها (انگلهای گیاهی)

-  قارچ ها

-  كپكها

 

4-1-2-2- عوامل بیولوژیكی و میكروبیولوژیكی طبیعت

-  جانوران موذی و جوندگان مانند موش، موریانه،كرم چوب و ...

-  فضولات حیوانات و تركیبات شیمیایی حاصله

 

5-1-2-2- عوامل مركب

-  از تركیب چند نوع عامل بالا، گاهی مواقع عوامل مخل جدیدی به وجود می آید.

 

2-2-2- عوامل طبیعی غیر مترقبه (پیش‌بینی نشده) با عملكرد آنی

-  زمین لرزه، طوفان، سیل، بهمن، آتش سوزی، صاعقه، آتشفشان و ...

-    عوامل مركب حاصله از دو یا چند عامل بالا

 

3-2-  عوامل كالبدی موثر در تخریب و فرسایش بنا

منظور از كالبد (ساختار) در این تقسیم ‌بندی در واقع همان جسم بنا می‌باشد و این جسم را عناصری تشكیل می‌دهند كه در مقایسه با بدن انسان، حكم سر و گردن و دست و پا را  برای بنا دارند.كه هر یك از این عناصر خود از مواد و مصالح خاص خود تشكیل شده و شكل گرفته‌اند و از كنار هم قرارگرفتن این عناصر ساختاری یكپارچه، كه همان كالبد (جسم) بنا می‌باشد شكل می‌گیرد.

پس در این تقسیم‌بندی، كالبد به عنوان جسم ساختمان و ارزشهای تاریخی، فرهنگی، مذهبی و هنری آن حكم روح ساختمان را دارند.

*توجه : در این میان نباید فراموش شود كه در مبحث شناسایی  و تحلیل آسیب و عوامل موثر در تخریب و فرسایش  به عنوان یك بیمار باید به بنا نگاه شود.

1-3-2- مواد و مصالح نامتناسب و نامرغوب: ( برای اقلیم‌های مختلف متفاوت و خاص همان اقلیم می‌باشد.)

-   آجر

-   كاشی

-   چوب

-   ملات

-   خاك

-   آب

-   سایر موارد

2-3-2- فنون و روش‌های اجرایی نادرست عناصر سازه ای تشكیل دهنده بنا  (تكنیك)

-   فونداسیون (پی): مسائل مربوط به لایه های زیرین زمین، ضعف در ارتباط ساختمان با پی و پی بازمین

-   جرزهای باربر و غیر بار

-   پوشش ها (سقف)

-   اندودها

3-3-2- موقعیت نا متجانس استقرار بنا در محیط (نسبت به اقلیم منطقه)

1-3-3-2- عدم سازگاری با محیط زیست

-   نابودی عنصر حیاتی آب مانند: رودخانه، دریا و دریاچه و...

-   نابودی محیط زیست پیرامون بنا مانند: جنگل، و...

-   تركیب عوامل بالا

2-3-3-2- عدم استقرار صحیح بنا درفضای طبیعی

- عدم شناخت عناصر طبیعی موجود در طبیعت جهت تهیه عناصر مورد نیاز بنا بویژه ملات ها

-  بكارگیری عناصر نامناسب با محیط پیرامون بنا

-  تركیب عوامل بالا




طبقه بندی: فن شناسی مرمت و معماری، آسیب شناسی ابنیه و بافت،

  • سامان | اخبار | خرید اینترنتی