تبلیغات
میراث زمان - قوانین و تشکیلات مرمت(2)
تاریخ : سه شنبه 1393/07/29 | 09:10 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

میراث فرهنگی ایران در دوره قاجاریه:
ایران در شروع قرن بیستم در بدترین شرایط اقتصادی به سر می برد. مردم و دولتی که به سبب سوء مدیریت و ولخرجی های دربار عیاش قاجار در فقر کامل به سر می بردند و در مقابل پیشنهادات خارجی هر گونه مقاومتی را از سر راه خود بر می داشتند.
"راه حل دربار برای کسب در آمد، عقد قرارداد با دول بیگانه و فروش امتیازات کشور بود.آن هم برای تأمین سفر های تفریحی شاه به اروپا...انگیزه های سودجویانه اروپاییان و آمادگی هیأت حاکمه برای عرضه هر چیزی در مقابل مقداری پول نقد و توسعه طلبی سیاسی و اقتصادی اروپای و نهایتاً تطمیع شاه و اطرافیان و استفاده از سلاح برنده رشوه و اعمال نفوذ، همه زمینه ساز فروش امتیاز انحصاری حفاری به فرانسه ، ابتدا در سال 1885 میلادی توسط ناصرالدین شاه و سپس در 1900 میلادی توسط مظفرالدین شاه شد."(حجت، 200:1385-201)
سرانجام در دوازدهم می 1895 میلادی قرارداد "امتیاز انحصار اکتشاف آثارعتیقه در ممالک محروسه ایران" بین دو دولت ایران و فرانسه بسته شد. بر طبق این قرارداد که در هشت فصل تنظیم شده بود انحصار حفاری در تمام خاک ایران به دولت فرانسه واگذار شد و بر اساس آن مسیو و دمورگان که یک مهندس معدن بود و قبل از آمدن به ایران در اداره عتیقات مصر کار می کرد به ایران آمد و برای پانزده سال در یکی از مهمترین محوطه های تاریخی جهان یعنی شوش مشغول حفاری شد. پس از او تا دهه ها دیگر فرانسویان به حفاری در این منطقه ادامه دادند.

قانون بلدیه:
اولین و تنها حرکت مثبت دولت در دوران قاجار، در جهت توجه به حفظ آثار، تصویب قانون بلدیه است.تشکیلات قانونی بلدیه در آغاز مشروطیت تأسیس شد. و  پس از قرنها زندگی تحت رژیم استبدادی برای اولین بار مردم حق یافتند که در اتخاذ تصمیماتی که مربوط به رفع بعضی از هزاران مشکل آنها بود شرکت یافته و اظهار نظر کنند. قانون بلدیه در تاریخ 1285 به تصویب رسید.  قصد اصلی تأسیس بلدیه را حفظ منافع شهر ها و ایفای حوایج اهالی شهرنشین  بود و همچنین نیز دایر نمودن موزه ها و حفظ و مرمت مساجد و مدارس و ابنیه عتیقه را امور مربوط به بلدیه می باشد.
میراث فرهنگی ایران درسال های 1299-1320 هجری خورشیدی (پهلوی اول)

تأسیس انجمن آثار ملی:
"یکی از مهمترین اقدامات بسیار مفیدی که در حفظ و نگهداری و مرمت آثار باستانی و مواریث علمی و فرهنگی ایران بسیار مؤثر افتاد، تأسیس انجمن آثار ملی بود.  یکی از اولین اقدامات پس از به حکومت رسیدن رضا شاه تاسیس انجمن آثار ملی بود. این انجمن در سال 1301 هجری خورشیدی به پیشنهاد ذکاء الملک فروغی تشکیل شد و جمعی از مهمترین رجال سیاسی روشنفکر در آن عضویت داشتند. در سال 1304 نیز ریاست آن به عهده رضا شاه قرار گرفت.
انجمن آثار ملی را می توان اولین و تنها نهاد نیمه دولتی فعال در زمینه میراث فرهنگی در ایران دانست که با فعالیت طولانی خود در شکل گرفتن سیاست ها و طرز تلقی امروزین ایرانیان از میراث فرهنگی نقشی موثر داشت.(بحرالعلومی، مقدمه)
هرچند در مقایسه با دیگر کشورها این اتفاق در ایران بسیار دیرتر افتاده و شروع گشته بود اما نخستین جرقه های ملی کردن مواریث باستانی ایران بود.
در ماده هشت اساسنامه انجمن آمده است:

اهداف انجمن عبارت بود از:
1- تأسیس یک موزه در تهران
2- تأسیس یک کتابخانه در تهران
3- ثبت و طبقه بندی آثاری که حفظ آنها به عنوان آثار ملی لازم است.
4- صورت برداشتن از مجموعه های نفیس مربوط به کتابخانه یا موزه که در ایران در تصرف دولت و یا مؤسسات ملی ست.
"انجمن آثار ملی بدین نحو، اساس توجه خود را بر مشخص و ثبت نمودن آثار گذاشت.
انجمن آثار ملی که در سال 1301 تشکیل شده و اقدامات سودمندی برای حفظ آثار ملی کرده و رسالات مفیدی انتشار داده بود، پس از برگزاری جشن هزاره و کنگره فردوسی و انجام بنای آرامگاه او در طوس در سال 1312 تعطیل گردید و روز 22 آذرماه 1323 دوباره تشکیل شد و به خدمات ملی خود ادامه داد." (مجموعه انتشارات قدیم انجمن، ص: 235)
این انجمن تا سال 1357 به فعالیتهای خود  ادامه داد. اما در جریانات سال های 57 و 58 دوباره تعطیل شد. اما بعد از انقلاب اسلامی ایران و با توجه به اهداف و عملکرد انجمن آثار ملی ایران، انجمن تحت عنوان "انجمن آثار و مفاخر فرهنگی" در 21 آبان ماه سال 1366 به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید.

لغو امتیاز حفاری در ایران در دوره رضا شاه:
27 سال بعد از امضاء قرارداد مظفرالدین شاه در مهرماه 1306 ه.ش مجلس شورای ملی وقت آن را به طور مشروط کان لم یکن تلقی نمود و مفاد آن را غیرقانونی اعلام کرد.
درباره شرایط لغو امتیاز در کتاب "باستان شناسی ایران" چنین می خوانیم: "در این هنگام موافقت شد که هیئت فرانسوی تنها در شوش به کاوش بپردازد و دولت ایران تقبل نمود که یک موزه و یک کتابخانه در ایران بنا کند و ریاست آن را تا مدت 5 سال به یک نفر فرانسوی واگذار نماید و تعهد کرد که حداقل قارداد این فرد فرانسوی تا سه نوبت هر دفعه پنج سال تمدید یا فرد دیگر فرانسوی را برای همین منظور استخدام کند. این بود که دولت ایران در 1306 خورشیدی از آقای آندره گدار دعوت نمود که به ایران بیاید و آندره گدار در سال 1308 در ایران رسماً شوع به کار کرد." (باستان شناسی ایران)

منبع: مجموعه قوانین، مقررات، آیین نامه ها، بخشنامه ها و معاهدات میراث فرهنگی کشور، یونس صمدی، سازمان میراث فرهنگی کشور، اداره کل آموزش، انتشارات و تولید فرهنگی

 




طبقه بندی: مبانی نظری مرمت و معماری،

  • سامان | اخبار | خرید اینترنتی