تبلیغات
میراث زمان
تاریخ : دوشنبه 1392/08/20 | 12:16 ق.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

 

خدایا




طبقه بندی: سخن بزرگان،

تاریخ : سه شنبه 1394/03/26 | 10:07 ق.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی
 
  پیمان (Contract)
  - مجموعه اسناد و مدارک غیر قابل تفکیک است که برای انجام کار یا خدمات بین دو طرف مبادله می‌شود.
  - توافق مستند قانونی است برای تهیه کالا، اجرای عملیات یا ارائه خدمات.
  - یعنی موافقتنامه پیمان، نامه پذیرش، برگ پیشنهاد مناقصه، شرایط عمومی، خواسته‌های کارفرما، جدولها، پیشنهاد (فنی) پیمانکار و هر گونه مدرک دیگری (در صورت وجود) که در متن موافقتنامه پیمان یا در نامه پذیرش درج شده باشد.
  - منظور از پیمان عبارت از تعهداتی است که طرفین قرارداد طبق اسناد و مدارک پیمان، جهت اجرای وظایف، مسئولیتها و تعهدات نسبت به یکدیگر به عهده می‌گیرند و این به مثابه موافقتنامه بین طرفین محسوب می‌شود.
 
  قرارداد (
Contract )
  - مجموعه اسناد و مدارک غیر قابل تفکیک مشخص شده در موافقتنامه است، که برای انجام خدمات موضوع قرارداد، بین دو طرف مبادله می‌شود.
  - قرارداد عبارت است از توافق ارادی دو طرف که در نتیجه آن رابطه جدیدی به وجود می‌آید یا رابطه حقوقی موجود را تغییر می‌دهد.
  موافقتنامه ( Agreement )
  سندی است که در آن مشخصات اصلی قرارداد، مانند مشخصات دو طرف، موضوع، مدت، حق‌الزحمه و تعهدات دو طرف بیان شده است و باید به امضای هر دو طرف برسد.
1.    پیمان مهندسی و تدارک تجهیزات و کالا Engineering and procurement contract (EPC)
  پیمانی است که در آن مجموعه خدمات طراحی، مهندسی و تأمین مصالح و تجهیزات و نظارت بر نصب و راه‌اندازی توسط یک پیمانکار انجام می‌شود.
2.    پیمان تدارک تجهیزات و کالا و ساختمان و نصب Procurement and construction contract (PC)
  پیمانی است که در آن مجموعه خدمات تأمین، مصالح و تجهیزات و عملیات ساختمان و نصب و راه‌اندازی توسط یک پیمانکار انجام می‌شود.
 
3.     پیمان مهندسی، تدارک تجهیزات و کالا و ساختمان و نصب Engineering, procurement and construction contract (PC)
  یک نوع پیمان طرح و ساخت است که در آن مجموعه خدمات مهندسی و طراحی و تهیه و تأمین تجهیزات و مصالح و عملیات ساختمان و نصب و راه‌اندازی، تماماً توسط یک پیمانکار انجام می‌شود.
 
4.    پیمان کلیدگردان Turnkey contract
  - پیمان کلیدگردان پیمانی است که پیمانکار مسئولیت طراحی، تهیه و تدارک مصالح و تجهیزات، ساخت و نصب و سایر کارها برای تکمیل طرح را به عهده ‌دارد و طرح را در وضعیت عملیات و آماده بهره‌برداری تحویل کارفرما می‌دهد و کارفرما فقط مسئولیت بهره‌برداری را به عهده ‌دارد. و همچنین تأمین موقت منابع مالی نیز به عهده پیمانکار می‌باشد و پس از تکمیل، هزینه‌ها به وی پرداخت می‌شود.
  - یکی از روشهای اجرای طرح و ساخت می‌باشد که پیمانکار تأمین مالی، طراحی و ساخت را برمبنای مشخصات تعیین شده و قیمت مورد توافق انجام می‌دهد. بعد از تکمیل کار و راه‌اندازی، کارفرما تمام هزینه‌ها را پرداخت می‌کند.
5.    پیمان با مبلغ ثابت Fixed price contract
  پیمانی است که مبلغ آن در مناقصه اعلام و یا بر اساس فهرست‌بها تعیین می‌شود.
  یادآوری- در صورت تغییر در شرایط اقتصادی مبلغ نهایی قابل تعدیل است.
6.    پیمان با مبلغ مقطوع Firm fixed price contract - fixed price contract
  پیمانی است که مبلغ آن ثابت بوده و هیچ‌گونه تعدیل قیمت به آن تعلق نمی‌گیرد.
  این نوع پیمان با پیمانکاری منعقد می‌شود که تجربه اجرایی این قبیل کارها را داشته باشد و تمام مسئولیت قیمت متوجه وی می‌باشد و ضمناً بیشترین انگیزه را برای کنترل هزینه‌ها و کارایی بیشتر پیمانکار دارد.
  - پیمانی است که علی‌رغم تغییرات در شرایط اقتصادی مبلغ آن قابل تعدیل نیست.
7.    پیمان یک قلم  Lump sum contract
  - پیمان با مبلغ ثابت که بر اساس مناقصه تک قیمتی منعقد شده است.
  - پیمانی است با مبلغ ثابت برای انجام یک طرح و یا کار مشخص، کار یا طرح، با محدوده مشخص و شرایط از پیش تعیین شده و با توافق اولیه انجام می‌شود. مبلغ قرارداد قابل تغییر نمی‌باشد مگر اینکه حجم کار تغییر کند و دو طرف با مبلغ آن به توافق برسند.
8.    پیمان متره Measurement contract
  پیمانی است که در آن، با اندازه‌گیری مقدار کار انجام شده، پس از تکمیل کار، و قیمتگذاری آن براساس فهرست بهای مورد توافق، از مبلغ پیمان اطمینان حاصل می‌شود.
9.     پیمان با تعدیل قیمت Contract with adjustment
  پیمانی است که قیمت یا مبلغ آن با استفاده از فرمول از قبل توافق شده تعدیل می‌شود.
10.     پیمان مختلط مقطوع و فهرست بهاء Firm fixed price and unit price contract
  پیمانی است که قسمتهایی از آن (که دقیقاً مشخص شده است) به صورت مقطوع و بقیه قسمتها (که هنگام عقد پیمان دقیقاً مشخص نیست) به صورت فهرست‌بها می‌باشد.
 
11.     پیمان طرح و اجرا Design and construct contract
  پیمانی است که پیمانکار پروژه‌ای را بر اساس اطلاعات ارائه شده به وسیله کارفرما، طراحی و اجرا می‌کند.
12.     پیمان امانی Cost reimbursement contract
  پیمان بر اساس هزینه‌های انجام شده می‌باشد.
13.    پیمان امانی با سقف هزینه Target cost contract
  پیمان امانی است که در آن سقف هزینه اولیه برآورد می‌شود و پس از خاتمه کار تفاوت بین سقف هزینه و هزینه‌ واقعی بر اساس توافق بین کارفرما و پیمانکار سرشکن می‌شود.
14.    پیمان امانی ذی‌نفع  Cost plus contract
  پیمان امانی است که پرداخت به پیمانکار بر اساس هزینه‌های واقعی به علاوه درصدی از هزینه‌ها یا دستمزد انجام می‌شود.
15.     پیمان امانی ذی‌نفع با مبلغ ثابت :Cost plus fixed fee contract
  پیمانی است که مبلغ آن بر اساس توافق در بدو قرارداد تعیین و ثابت می‌باشد، این قیمت ثابت با هزینه‌های عملی تغییر نمی‌کند مگر اینکه کارهای مورد پیمان تغییر پیدا کند، این نوع قرارداد برای پیمانکار انگیزه‌ای برای کنترل هزینه‌ها پدید می‌آورد و در غیر این صورت خسارت زیادی را متحمل خواهد شد.
16.     پیمان امانی ذی‌نفع با درصد سود Cost plus a percentage fee contract
  - قراردادی است که قیمت کار پیمانکار مقطوع نیست، اما معادل درصد تعیین شده (به عنوان سود) علاوه بر هزینه‌های مستند به پیمانکار پرداخت می‌شود.
  - پیمانی است که هزینه‌‌های مستند پیمانکار به علاوه درصدی به عنوان سود به وی پرداخت می‌‌شود.
 
17.     پیمان امانی ذی‌نفع با قیمت ثابت و پاداش Cost plus award fee contract
  قرارداد بر مبنای پرداخت هزینه‌ها که شامل دو قسمت می‌باشد: 1- قیمت مبنای ثابت اولیه 2- مبلغی به عنوان پاداش، که تمام یا قسمتی از آن در طول کار به پیمانکار پرداخت می‌شود. این پاداش انگیزه‌ای است که پیمانکار در منابع مالی و زمان صرفه‌جویی کند و کیفیت فنی کار را نیز مد نظر قرار دهد و میزان پرداخت پاداش بر مبنای قضاوت و ارزیابی کار پیمانکار از طرف کارفرما بر اساس پیمان تعیین می‌شود.
18.    پیمان دستمزدی Labour-only contract
  پیمانی است که تنها برای تأمین نیروی کار منعقد می‌شود.
19.    پیمان مذاکره‌ای (توافق یا قرارداد بدون مناقصه) Negotiated contract
  - قراردادی که بر اساس بررسی صلاحیت و قدرت اجرایی و سوابق و تجهیزات یک یا چند پیمانکار بدون مناقصه منعقد می‌شود. مبلغ و شرایط پیمان نیز بر اساس مذاکره تعیین می‌شود.
  - پیمانی است که بر اساس شروط مالی و شروط دیگر بین کارفرما و یک پیمانکار واحد مذاکره و توافق شده است.
 
20.     پیمان مناقصه‏ای Competitive bid contract
  پیمانی است که از طریق مناقصه و دعوت از تمام آنهایی که خواهان و دارای توان انجام آن هستند، برنده مناقصه مشخص و با وی پیمان بسته می‌شود.
21.    پیمان مدیریت Management contract
  پیمانی است که به موجب آن پیمانکار در مرحله طراحی، خدمات مشاوره‌ای ارائه می‌کند و پس از عقد پیمان، در کارگاه مسئول برنامه‌ریزی و مدیریت تمام امور و اجرای کامل پیمان می‌با‌شد.
22.     اجرای کار به روش پیمان مدیریت Execution using project management contract
  در این روش اجرای کار از طریق ترک تشریفات مناقصه به یک پیمانکار مدیریت واگذار می‌شود و پیمانکار مدیریت در ازای مدیریت فنی و اجرایی حق‌الزحمه مقطوعی دریافت می‌کند. هزینه اجرای عملیات (به استثنای حق‌الزحمه مدیریت) از وجهی که کارفرما به حساب مشترک واریز می‌کند پرداخت می‌شود (حساب مشترک با امضای نماینده کارفرما و رئیس کارگاه است). حداکثر هزینه اجرای عملیات بر مبنای فهرست‌بهای مربوط و ضرایب آن به اضافه 20 درصد به عنوان صعوبت نیمه کاره بودن آن محاسبه می‌شود. این روش برای کارهایی که از پیمانکار خلع ید شده یا قسمتی از طرح که قبلاً انجام شده است، به کار می‌رود. (موضوع بخشنامه شماره 66900 مورخ 15/11/61 سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)
23.     متمم پیمان Supplementary of contract
  - پیمانی است مستقل که در ادامه کار پیمان قبلی به منظور تکمیل آن منعقد می‌شود.
  - متمم پیمان، پیمانی است که در ادامه پیمان قبلی برای ادامه کار مشابه منعقد می‌شود.
24.     پیمان دست دوم Sub contract
  پیمانی است که به منظور انجام قسمتی از کار یا بخشی از خدمات توسط شخص ثالثی با پیمانکار اصلی بسته می‌شود.
 
25.    قرارداد اندازه‌گیری مجدد Remeasurement contract
  پیمانی است که برای انجام کار بر اساس حجم عملیات و واحد بهای مربوط تنظیم شده است و پرداخت بر مبنای مقادیر اقلام کار انجام شده و قیمت واحد آنها صورت می‌گیرد.
26.    پیمان مذاکره‌ای (توافق یا قرارداد بدون مناقصه) Negotiated contract
  - قراردادی که بر اساس بررسی صلاحیت و قدرت اجرایی و سوابق و تجهیزات یک یا چند پیمانکار بدون مناقصه منعقد می‌شود. مبلغ و شرایط پیمان نیز بر اساس مذاکره تعیین می‌شود.
  - پیمانی است که بر اساس شروط مالی و شروط دیگر بین کارفرما و یک پیمانکار
 
27.    قرارداد همسان Standard form contract - model form contract
  قراردادی است که موافقتنامه، شرایط عمومی، شرح خدمات و حق‌الزحمه مصوب داشته باشد.
 
28.     قرارداد ناهمسان Customized contract
  قرارداد ناهمسان قراردادی است که موافقتنامه، شرایط عمومی، شرح خدمات یا حق‌الزحمه مصوب نداشته باشد و یا هر یک از مدارک مصوب یاد شده در آنها قابل استفاده نباشد.
29.     قرارداد پژوهشی Research contract
  قراردادی است که برای انجام دادن خدمات یا کارهای پژوهشی و تحقیقاتی مورد استفاده قرار می‌گیرد
30.     قرارداد همکاری Cooperation contract
  قرارداد همکاری عبارت است از توافقی که بین دو یا چند شرکت مشاور یا پیمانکار برای انجام یک طرح مشخص یا یک کار به عمل می‌آید. در این توافق، حدود وظایف و مسئولیت هر کدام از شرکتها مشخص شده است.
31.    قرارداد کار
  قرارداد کار عبارتست از قرارداد کتبی یا شفاهی که به موجب آن کارگر در قبال دریافت حق‌السعی، کاری را برای مدت موقت یا مدت غیر موقت برای کارفرما انجام می‌دهد.
  تبصره 1- حداکثر مدت موقت برای کارهایی که طبیعت آنها جنبه غیر مستمر دارد توسط وزارت کار و امور اجتماعی تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید.
  تبصره 2 - در کارهایی که طبیعت آنها جنبه مستمر دارد، در صورتی که مدتی در قرارداد ذکر نشود، قرارداد دائمی تلقی می‌شود.
32.     موافقتنامه لیسانس License agreement
  عبارت است از یک قرارداد که به وسیله آن صاحب لیسانس حق استفاده قانونی از لیسانس را به دیگری می‌دهد.

 
منبع: معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری



طبقه بندی: فن شناسی مرمت و معماری،

تاریخ : سه شنبه 1394/03/26 | 09:48 ق.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی

تعاریف و مفاهیم

ماده 1. پیمان
پیمان مجموعه اسناد و مداركی است كه در ماده 2 موافقت نامه پیمان درج شده است.
ماده 2. موافقت نامه
موافقت نامه سندی است كه مشخصات اصلی پیمان، مانند مشخصات دو طرف، موضوع، مبلغ و مدت پیمان در آن بیان شده است.
ماده 3. شرایط عمومی
شرایط عمومی، مفاد همین متن است كه شرایط عمومی حاكم بر پیمان را تعیین می كند.
ماده 4. شرایط خصوصی
شرایط خصوصی، شرایط خاصی است كه به منظور تكمیل شرایط عمومی، برای این پیمان، با توجه به وضعیت و ماهیت آن، تنظیم شده است. موارد درج شده در شرایط خصوصی، هیچ گاه نمی تواند مواد شرایط عمومی را نقض كند.
ماده 5. برنامه زمانی اجرای كار
الف) برنامه زمانی كلی: برنامه ای است كه در آن، زمانبندی كلی كار های مورد پیمان بر حسب ماه، منعكس گشته و  در اسناد و مدارك پیمان درج شده است.
ب) برنامه زمانی تفصیلی: برنامه ای است كه زمان بندی فعالیت های مختلف كار های موضوع پیمان، به تفصیل و در چارچوب برنامه زمانی كلی، در آن آمده است.
ماده 6. كارفرما
كارفرما، شخص حقوقی است كه یك سوی امضاء  كننده پیمان است و عملیات موضوع پیمان را بر اساس اسناد  و مدارك پیمان، به پیمانكار واگذار كرده است. نمایندگان و جانشین های قانونی كارفرما، در حكم كارفرما
می باشد.
ماده 7. پیمانكار
پیمانكار، شخص حقیقی یا حقوقی است كه سوی دیگر امضاء كننده پیمان است و اجرای موضوع پیمان را بر اساس اسناد و مدارك پیمان، به عهده گرفته است. نمایندگان و جانشین های قانونی پیمانكار، در حكم پیمانكار می باشد.
ماده 8. مدیر طرح
مدیر طرح، شخص حقوقی است كه به منظور مدیریت اجرای كار، در چارچوب اختیارات تعیین شده در اسناد و مدارك پیمان، از سوی كارفرما به پیمانكار معرفی می شود.
ماده 9. مهندس مشاور، مهندس ناظر
الف) مهندس مشاور، شخص حقیقی یا حقوقی است كه برای نظارت بر اجرای كار، در چارچوب اختیارات تعیین شده در اسناد و مدارك پیمان، از سوی كارفرما به پیمانكار معرفی می شود.
ب) مهندس ناظر، نماینده مقیم مهندس مشاور در كارگاه است و در چارچوب اختیارات تعیین شده در اسناد و مدارك پیمان به پیمانكار معرفی می شود.
ماده 10. رئیس كارگاه
رئیس كارگاه، شخصی حقیقی دارای تخصص و تجربه لازم است كه پیمانكار، او را به مهندس مشاور معرفی
می كند تا اجرای موضوع پیمان در كارگاه را سرپرستی كند.
ماده 11. پیمانكار جزء
پیمانكار جزء، شخص حقیقی یا حقوقی است كه تخصص در كار های اجرایی دارد و پیمانكار برای اجرای بخشی از عملیات موضوع پیمان، با او قرارداد می بندد.
ماده 12. كار، كارگاه، تجهیز، و برچیدن كارگاه
الف) كار، عبارت است از مجموعه عملیات، خدمات یا اقدامات مورد نیاز، برای آغاز كردن، انجام و پایان دادن عملیات موضوع پیمان است و شامل كارهای دایمی است كه باقی خواهد ماند و به عنوان موضوع پیمان تحویل كارفرما می گردد، و كار های موقتی است كه به منظور اجرا  و نگه داری موضوع پیمان انجام می شود.
ب) كارگاه، محل یا محل هایی است كه عملیات موضوع پیمان در آن اجرا می شود یا به منظور اجرای پیمان، با اجازه ی كارفرما از آن استفاده می كنند. كارگاهها یا كارخانه های تولیدی خارج از محل ها و زمین های تحویلی كارفرما، كه به منظور ساخت تجهیزات یا قطعاتی كه در كار نصب خواهد شد مورد استفاده قرار می گیرد
ج) تجهیز كارگاه، عبارت از عملیات، اقدام ها و تداركاتی است كه بادی به صورت موقت برای دوره اجرا انجام شود، تا آغاز كردن و انجام دادن عملیات موضوع پیمان، طبق اسناد و مدارك پیمان، میسر شود.
د) برچیدن كارگاه، عبارت است از جمع آوری مصالح، تجهیزات، تاسیسات و ساختمان های موقت، خارج كردن مواد زاید، مصالح، تجهیزات، ماشین آلات و دیگر تداركات پیمانكار از كارگاه و تسطیح و تمیز كردن محل های تحویلی كارفرما می باشد.
ماده 13. مصالح، تجهیزات، مصالح و تجهیزات پای كار، ماشین آلات و ابزار، تاسیسات و ساختمان های موقت، وسایل
الف) مصالح، عبارت است از مواد، اجناس و كالاها یی كه در عملیات موضوع پیمان مصرف یا نصب شده و در كار باقی می ماند.
ب) تجهیزات، عبارت از دستگاهها و ماشین آلاتی است كه در عملیات موضوع پیمان و در كار باقی می ماند.
ج) مصالح و تجهیزات پای كار، عبارت از مصالح و تجهیزاتی كه پیمانكار، با توجه به اسناد و مدارك پیمان برای اجرای موضوع پیمان، تهیه كرده و در محلی یا محلهایی از كارگاه كه در طرح جانمایی تجهیز كارگاه به عنوان انبار كارگاه یا محل انباشت مصالح تعیین گردیده است، نگه داری و حفاظت می كند. مصالح و تجهیزات موجود در محل مصرف یا نصب نیز مصالح و تجهیزات پای كار نامیده می شود.
تبصره – قطعات پیش ساخته و تجهیزاتی كه در اجرای موضوع پیمان، با اجازه ی كارفرما و زیر نظر مهندسین مشاور، در كارگاه ها ویا در كارخانه های تولیدی خارج از كارگاه ساخته شود نیز در حكم مصالح و تجهیزات پای كار به شمار می رود.
د) ماشین آلات و ابزار، عبارت از دستگاه ها، تجهیزات، ماشین آلات  و به طور كلی، ابزار های اجرای كار است كه به منظور اجرای موضوع پیمان به صورت موقت به به كار گرفته می شود. ماشین آلات و ابزار را ممكن است ماشین آلات نیز به نامند.
ه) تاسیسات و ساختمان های موقت، عبارت از انواع ساختمان ها، محوطه سازیها، انبارها، تاسیسات آب، برق، سوخت و مخابرات، شالوده دستگاه ها، و به طور كلی، تمام تاسیسات و بناهایی است كه به صورت موقت، برای دوره اجرا تامین شده و جزء كار های تجهیز كارگاه به شمار می رود.
و) وسایل، عبارت از اثاثیه اداری، مسكونی آشپزخانه و دیگر لوازم مورد نیازی است كه برای دوره اجرا تامین شده و جزو  تجهیز كارگاه منظور می شود.

ماده 14-برآورد هزینه اجرای كار، مبلغ پیمان، مبلغ اولیه پیمان، مبلغ نهایی پیمان، ضریب پیمان، نرخ پیمان، مدت پیمان، مدت اولیه پیمان، متوسط كاركرد فرضی ماهانه
الف ) برآورد هزینه اجرای كار، مبلغی است كه به عنوان هزینه اجرای موضوع پیمان، به وسیله كارفرما محاسبه و اعلام شده است.
ب) مبلغ پیمان، مبلغ درج شده در ماده 3 موافقت نامه یا احتساب مبلغ ناشی از تغییر مقادیر كار قیمت جدید است. مبلغ پیمان هنگام مبادله پیمان، همان مبلغ درج شده در ماده 3 موافقت نامه است كه مبلغ اولیه پیمان نامیده
 می شود.
ج)مبلغ نهایی پیمان، مبلغ درج شده در ماده 3 موافقت نامه و تغییرات احتمالی است كه بر اساس اسناد و مدارك پیمان، در آن ایجاد شده می شود.
د) ضریب پیمان، حاصل تقسیم مبلغ اولیه پیمان به مبلغ برآورد هزینه اجرای كار است.
ه) نرخ پیمان، در مورد هر یك از اقلام كار عبارت است از بهای واحد آن قلم در فهرست بهای منضم به پیمان با اعلام ضریب پیمان و ضریب های پیش بینی شده در فهرست بهاء و مقادیر كار است.
در پیمانهایی كه مشمول تعدیل آحاد بهاء هستند، نرخ پیمان، نرخ محاسبه شده به روش پیشگفته، پس از اعمال تعدیل آحاد بها می باشد.
و) متوسط كاركرد فرضی ماهانه، عبارت است از حاصل تقسیم مبلغ اولیه پیمان به مدت اولیه پیمان است.
ز) مدت پیمان یا مدت اجرای پیمان، مدت درج شده در بند ماده 4 موافقت نامه و تغییرات احتمالی است كه بر اساس ماده 30 در آن ایجاد می شود. مدت پیمان هنگام مبادله پیمان، همان مدت درج شده در ماده 4 موافقت نامه است كه مدت اولیه پیمان نامیده می شود.

ماده 15. روز، ماه، تاریخ ها، مفرد و جمع، عنوان ها
الف) روز و ماه روز و ماه  تقویمی و شمسی است.
ب) تاریخ طبق تقویم رسمی كشور است.
ج) هر جا كه معنای عبارت ایجاب كند، كلمه مفرد معنای جمع و كلمات جمع معنای مفرد دارد.
د) عنوان های به كار رفته در متون موافقت نامه یا شرایط عمومی و دیگر قسمت های اسناد و مدارك پیمان، صرفاً به منظور راهنمایی و آگاهی از مفاد اسناد و مدارك است و نمی توان در تفسیر اسناد و مدارك پیمان، از آنها استفاده كرد.


منبع: معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری



طبقه بندی: فن شناسی مرمت و معماری،

تاریخ : یکشنبه 1394/03/24 | 08:28 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی


صمیمیت توام با رنجی كه در زندگی در بناهای خشتی نهفته است، نمایانگر، برخورد و مقابله مردم در برابر عوامل جدی و موانع طبیعی و حتی فراز و فرود تاریخی و شرح گذشته‌های دور و نزدیكی قومی در تركیب بندی آبادی‌ها و كیفیت بناهای آن قوم است. این كه مردم در گذشته چگونه به طبیعت اطراف خویش با خاك، سنگ، چوب و مصالح دیگر انس و الفت گرفته و آنها را تا چه حد تحت اختیار خویش درآورده‌اند در خور تامل و تفكر است. عوامل بسیار دست در دست هم داده تا ذوق و توان استفاده بهتر از مصالح طبیعی را به قومی بدهد كه با دقت و شكیبایی تمام، به این ابزارها شکل بدهد و آنها را به دلخواه خویش درآورد و به بهترین حالت از آنها استفاده كند. امكانات محدود و نیازهای متنوع، فكرها را به كار انداخته تا از ساده‌ترین مواد طبیعت یعنی خاك زیباترین ترکیب ها را به وجود آوردند و چه دلنشین است که فقط خاک در قالب چینه‌های روی هم نهاده و خشت‌های مكعبی این گونه سطوح و حجم‌های چشم‌نواز را به وجود آورد. خشت تجربه نسل‌های گذشته مرحوم پیرنیا در بررسی ویژگی‌های معماری ایران به استفاده از مصالح بوم آورد اشاره می‌كند یا به عبارت ساده‌تر استفاده از مواد و مصالح بومی هر محل را یكی از خصوصیات و توفیق‌های معماری ایرانی اعلام می‌كند. معماری خشتی ایران كه حداقل از تاریخی نزدیك به 9 هزار سال برخوردار است یكی از جذاب‌ترین پدیده‌های معماری ایران محسوب می‌شود. خشت تجربه ارزشمند نسل‌های گذشته است. امروز اگر چه استفاده از مصالح جدید باعث عقب‌نشینی خشت در معماری ایران شده اما با این وجود هنوز بخشی از جوامع روستایی ایران همچنان از خشت استفاده می‌كنند و این به دلیل ویژگی‌های خاص این مصالح است. ارزانی، دسترسی ساده به مواد و مصالح در هر نقطه از كشور سبب شده كه در جوامع متوسط ایران همواره از خشت استفاده كنند كه خود بیانگر خصوصیات طبقات اجتماعی ایران است. زیرا طبقات مرفه‌تر و دولتیان سنگ و آجر را ترجیح می‌دادند. افزون بر این استفاده از خشت با اعتقادات توده‌های مردم نیز در ارتباط است. خشت به دلیل داشتن تاریخ مصرف بین 50 تا 70 سال با عمر متوسط جامعه ایرانی برابری می‌كند و از این نظر خشت به ناپایداری و بی‌اعتنایی جهان مادی تاكید دارد. خشت نه تنها در ایران به عنوان یك مصالح ساختمانی همواره مورد توجه بوده و با اقلیم و تغییرات درجه حرارت سازگار است، بلكه به دلیل فیزیك خاص آن و موادی كه با گل تركیب می‌شوند تا به صورت خشت درآیند در ایجاد تعادل حرارتی در محیط‌های مسكونی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. خشت علاوه بر این كه از جهات گوناگون اهمیت دارد در شناخت سیر تحول و تكامل معماری ایرانی نیز از جایگاه قابل توجهی برخوردار است و در واقع شاخص ارزشمندی در جهت شناخت و اصل ادوار تكامل زندگی در ایران است و با مشخص شدن شكل خشت‌های موجود در لایه‌های باستانی و باستان‌شناسی، سیر تكامل معماری نیز روشن می‌شود. بررسی‌های كارشناسی نشان می‌دهد انواع گوناگون خاك برای ساختن خشت و آجر مناسب بوده و از قدیم در بین‌النهرین و ایران به كار می‌رفته است. برخی از مواد خاكی از پوسیدن سنگ‌های درونی یا سنگ رس به دست آمده و گل حاصل از آن دارای انعطاف‌پذیری بیشتری در معماری است. انعطاف‌پذیری خشت منجر به شكل‌گیری انواع گوناگون معماری خشتی در شهرهای ایران شده است. و از سوی دیگر جدا از ویژگی‌ها و مزایای مصالح خشتی یكی از عوامل اصلی كه در كاربرد خشت و آجر به عنوان مصالح اصلی بنایی در برخی از مناطق ایران و بین‌النهرین تاثیر داشته كمبود سنگ مناسب در این مناطق بوده كه شرایط را برای ساخت خشت و آجر و كاربرد آنها در ساختمان سازی مهیا می‌كرده است. بر همین اساس از دوران‌های پیشین مصالح خاكی در این مرزها به كار گرفته شده و هیچ گاه نیز از روایی آنها كاسته نشده است.


منبع: 1. مجموعه مقالات اولین كنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران ارگ بم.

         2. پروژه مرمت تخت جمشید خانم پیلیا انتشارات انجمن آثار ملی ایران.




طبقه بندی: اقلیم و معماری، مبانی نظری مرمت و معماری،

تاریخ : یکشنبه 1394/03/24 | 08:23 ب.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی


 1.درون‏گرایی
      درون‏گرایی مفهومی است كه به صورت یك اصل در معماری ایران وجود داشته وبا حضوری آشكار،به‏صورت‏های متنوع،قابل درك و مشاهده است.
 ویژگی معماری غیرقابل انكار آثار و ابنیه‏ای مانند خانه،مسجد،مدرسه،كاروانسرا،حمام و غیره مربوط به خصوصیت درون‏گرایانه آن است كه ریشه‏ای عمیق در مبانی و اصول اجتماعی-فلسفی این سرزمین دارد.
 با یك ارزیابی ساده می‏توان دریافت كه در فرهنگ این نوع معماری،ارزش واقعی به جوهر و هسته باطنی آن داده شده است و پوسته ظاهری،صرفاً پوششی مجازی است كه از حقیقتی محافظت می‏كند و غنای درونی و سربسته آن تعیین‏كننده جوهر و هستی راستین بنا است و قابل قیاس با وجوهات و فضای بیرونی نیست.
 درون‏گرایی در جستجوی حفظ حریم محیطی است كه در آن شرایط كالبدی با پشتوانة تفكر ،تعمق و عبادت به منظور رسیدن به اصل خویش و یافتن طمأنینه خاطر و آرامش اصیل در درون ،به نظمی موزون و متعالی رسیده است.
 به طور اعم وبر اساس تفكر شرقی و در سرزمین‏های اسلامی،جوهر فضا در باطن است و حیات درونی،به وجود آورنده اساس فضا است.
 امر نوجه به مسائل درونی بر اساس فرهنگ،نوع زندگی،آداب و رسوم و جهان‏بینی شكل گرفته است كه همراه با مسائل محیطی،جغرافیایی و اقلیمی معنای نهایی خود را به دست آورده است. معنایی كه از فطرت خود انسان نشأت گرفته است.
2.مركزیت
      ویژگی موازی با مسأله درون‏گرایی،مركزیت در فضای معماری است. سیر تحول عناصر پراكنده(كثرت‏ها)به وحدت مركزی در اغلب فضاهای معماری دنیای اسلام به چشم می‏خورد. حیاط خانه‏ها،مساجد،مدرسه‏ها و كاروانسراها هسته‏های تشكیل دهنده این تفكر و رساندن عناصر عملكردی یا جزئیات.میانه و دور به مركز جمع‏كننده تنوع‏ها و گونه‏گونی‏ها می‏باشند. این فضای درونی مركزی كه گاه می‎تواند چیزی غیر از حیاط مركزی باشد تنظیم‏كننده تمام فعالیت‏ها بوده و اصل و مركز فضا را در قسمتی قائل است كه نقطه عطف و عروجی استثنایی در آن رخ می‏دهد.
3.انعكاس
     در اغلب فضاهای معماری ایران منظره كلی حاصل از شكل‏گیری عناصر كالبدی،به وجودآورنده كلیتی بصری است كه اجزای آن در قالب محوربندی‏های حساب‏شده و منظم،چارچوبی را تشكیل می‏دهند كه درآن موضوع شكل و تصویر به كمال می‏رسد. اجزاء تركیبی در محورهای افقی و عمودی همواره رشد صعودی داشته و به منظور دستیابی به مركزیت دید(تصویر)خط حركت عمودی در فضاهای باز به طرف آسمان ونور تنظیم می‏شود كه پیوند معماری،نور،آسمان و انعكاس را به عنوان نتیجه بصری به دست می‏دهد. بهترین نمونه‏های این شكل‏گیری منظم از طریق انعكاس را می‏توان در آینه‏های مابعدالطبیعی مساجد چهار ایوانی ایرانی دانست.
 انسان در گردش محوری خود به طرف جهات مختلف این كلیت فضایی منسجم را حس می‏كند كه گویای نظام فكری منظمی است كه در آن ،مركزیت فضا و زمین در مركزیت(توحید)آشتی‏دهنده عوامل اتصال زمین و آسمان است.
 در مركز مساجد چهار ایوانی،سطح آب از لحاظ بصری به عنوان آینه انعكاس‏دهنده،نه فقط بدنه‏های اطراف را معرفی می‏كند،بلكه به علت موقعیت استثنایی خود (مركز) تمثیل داستان آسمانی منعكس در تلألؤهای آب به عنوان تصاویر‏برگردان حاضر ولی غیرمادی از زندگی انسان‏ها در میل به حقیقتی بالاتر و جاویدان است.

منبع: www.iranmehraz.ir




طبقه بندی: سبك شناسی معماری ایران، مبانی نظری مرمت و معماری،

تاریخ : شنبه 1394/03/23 | 09:25 ق.ظ | نویسنده : پیمان سلیمانی روزبهانی
دلم امشب صاف است
آسمان هم آرام و هزاران فانوس
باد هم می آید
و نسیمی زیرک، سعی دارد که بفهماند شب
مظهر این همه تاریکی و دلتنگی نیست.
به گمانم فردا روز خوبی باشد.
صورت ماه به من می گوید:
گرچه شب تاریک است
دل قوی دار سحر نزدیک است...



طبقه بندی: سخن بزرگان،

تعداد کل صفحات : 61 :: 1 2 3 4 5 6 7 ...

  • سامان | اخبار | خرید اینترنتی